Nhảy cao là môn thi đấu điền kinh quen thuộc yêu cầu vận động viên sử dụng sức bật từ một chân để vượt qua thanh xà. Trong đó, mức cao của xà càng lớn, thành tích của vận động viên càng cao. Trong bài viết dưới đây hãy cùng Toshiko đi tìm hiểu chi tiết bộ môn nhảy cao là gì, các kiểu nhảy cao cũng như hướng dẫn luật và quy định trong thi đấu bộ môn này.
Nhảy cao là gì?
Nhảy cao (High Jump) là một nội dung của môn điền kinh, trong đó vận động viên sử dụng tốc độ chạy đà, sức bật và kỹ thuật cơ thể để vượt qua thanh xà ngang ở độ cao nhất định. Môn thể thao này có lịch sử phát triển từ rất lâu trước kia tại vùng đất Hy Lạp, gắn với các hoạt động thi đấu dân gian, sau dần được chuẩn hóa và hoàn thiện quy cách thi đấu.
Nhảy cao nam chính thức công nhận thành nội dung thi đấu tại Olympic Athens vào năm 1896, và đến tận năm 1928 tại Olympic Amsterdam, nội dung dành cho nữ mới được bổ sung thêm. Ngày nay, nhảy cao được tổ chức trong nhiều giải điền kinh quốc tế và cũng phổ biến trong chương trình giáo dục thể chất tại trường học, điển hình như lý thuyết nhảy cao lớp 9.
Các kiểu nhảy cao
Trong điền kinh, nhảy cao thường được chia thành 5 kiểu kỹ thuật chính, gồm bước qua, nằm nghiêng, úp bụng, lưng qua xà và cắt kéo. Trong đó, mỗi kiểu lại có cách chạy đà, giậm nhảy và vượt xà khác nhau:.
- Nhảy cao kiểu bước qua: Kiểu nhảy cao đơn giản nhất, trong đó vận động viên chạy đá chéo góc 25 đến 30 độ rồi đưa lần lượt chân lăng và chân giậm qua xà, với điểm tiếp đất rơi vào chính bàn chân lăng, tư thế chùng gối.
- Nhảy cao kiểu nằm nghiêng: Người nhảy xoay thân sang tư thế nghiêng khi vượt xà - chạy đà theo hướng chếch khoảng 35 - 40 độ, kết hợp nâng chân lăng và co chân giậm.
- Nhảy cao kiểu úp bụng: Kỹ thuật nhảy cao bắt đầu bằng việc chạy độ từ 6 - 11 bước góc chếch 30 - 40 độ so với thanh xà. Vận động viên xoay người để bụng hướng xuống dưới khi vượt qua xà.
- Nhảy cao kiểu lưng qua xà (Fosbury Flop): Người nhảy chạy đà theo đường cong vòng vung, giậm chân, xoay lưng về phía xà và uốn cong cơ thể để vượt qua. Đây là kỹ thuật phổ biến trong thi đấu đỉnh cao hiện nay và cũng là kiểu nhảy cao nào có thành tích tốt nhất.
- Nhảy cao kiểu cắt kéo: Tương đồng với kiểu bước qua nhưng yêu cầu độ linh hoạt tốt hơn. Người nhảy chạy đà chếch một góc nhỏ, sau đó lần lượt đưa hai chân qua xà theo chuyển động giống lưỡi kéo - phù hợp để người mới làm quen với kỹ thuật vượt xà.
Kỹ thuật nhảy cao gồm mấy giai đoạn?
Kỹ thuật nhảy cao gồm 4 giai đoạn chính: chạy đà, giậm nhảy, vượt xà và tiếp đất. Mỗi giai đoạn đều có vai trò riêng và yêu cầu sự phối hợp nhịp nhàng để nâng cao thành tích, đồng thời hạn chế nguy cơ chấn thương. Dưới đây là đặc điểm cơ bản và những lưu ý quan trọng trong từng giai đoạn.
Chạy đà
Chạy đà giúp vận động viên tạo tốc độ và chuẩn bị cho động tác giậm nhảy. Trong đó, người mới tập thường được khuyến khích bắt đầu với khoảng 6 - 8 bước đà, sau đó điều chỉnh theo thể lực và kiểu nhảy. Trong quá trình thực hiện, bạn nên tăng tốc từ từ, giữ nhịp chạy ổn định và xác định đúng chân giậm để phối hợp động tác chính xác.
Giậm nhảy
Giậm nhảy là giai đoạn quan trọng quyết định đến 80% độ cao của toàn bộ cú nhảy. Trong đó, vận động viên phải dùng một chân đạp mạnh xuống mặt sân để đưa cơ thể lên cao, đồng thời phối hợp vung tay và nâng chân lăng lên. Động tác cần dứt khoát, đúng thời điểm và giữ thăng bằng tốt để tạo lực bật tốt nhất. Với người mới tập nên luyện kỹ thuật từ cơ bản đến nâng cao, tránh cố bật quá sức khi chưa làm chủ động tác, vì rất có thể sẽ xảy ra chấn thương.
Bay trên không và vượt xà
Khi chân giậm rời mặt đất, vận động viên sẽ bước vào giai đoạn vượt xà trên không. Tùy theo kiểu nhảy, người tập cần điều chỉnh tư thế đầu, thân, hông và chân theo từng kiểu khác nhau để đưa cơ thể qua thanh xà mà không làm xà rơi xuống đất. Lưu ý, ở giai đoạn này cần chú ý điều chỉnh trọng tâm và phối hợp nhịp nhàng giữa cả chân, tay và thân người.
Tiếp đất
Tiếp đất là giai đoạn cuối cùng của cú nhảy, đòi hỏi người tập chủ động kiểm soát cơ thể khi rơi xuống đệm. Tư thế tiếp đất sẽ được điều chỉnh, phụ thuộc vào kỹ thuật được sử dụng, trong đó với kiểu lưng qua xà, vận động viên thường tiếp xúc đệm bằng vùng lưng và vai. Luu ý, cần tuân thủ các nguyên tắc kỹ thuật, chủ động thu cằm vào ngực và tránh chống đầu hoặc cổ xuống đệm để giảm nguy cơ chấn thương.
Luật thi đấu nhảy cao cơ bản cần nắm vững
Để có thể thi đấu nhảy cao với thành tích tốt nhất, cần nắm vững luật thi đấu của bộ môn này. Dưới đây là luật thi đấu nhảy cao theo World Athletics:
- Số lần nhảy ở mỗi mức xà: Vận động viên có tối đa 3 lần thử ở mỗi mức xà khác nhau. Nếu không vượt qua xà sau 3 lần thử liên tiếp, vận động viên sẽ bị loại.
- Điều kiện tính một lần nhảy thành công: Lần nhảy được công nhận khi vận động viên vượt qua xà mà không làm thanh xà rơi khỏi giá đỡ.
- Tăng độ cao của xà: Ban tổ chức nâng xà theo từng mức sau các lượt thử theo quy định của cuộc thi.
- Quyền bỏ lượt nhảy: Vận động viên có thể bỏ qua một mức xà và đăng ký thử sức ở mức cao hơn mà không cần chinh phục mức hiện tại.
- Các trường hợp phạm lỗi: Lần nhảy bị tính là không thành công nếu vận động viên làm rơi xà hoặc không bắt đầu lượt nhảy trong thời gian quy định.
- Cách xác định thứ hạng: Vận động viên được xếp hạng dựa trên mức xà cao nhất đã vượt qua thành công. Nếu có người đạt cùng thành tích, ban tổ chức sẽ tiến hành xét số lần nhảy hỏng tại mức xà đạt được; nếu vẫn hòa, số lần nhảy hỏng trong toàn bộ cuộc thi sẽ được dùng để phân định thứ hạng.
- Cách xử lý khi vẫn hòa ở vị trí đầu tiên: Nếu các vận động viên vẫn bằng thành tích nhau sau khi áp dụng tiêu chí phân hạng, cuộc thi có thể tổ chức lượt nhảy phụ. Xà được điều chỉnh lên hoặc xuống sau mỗi lượt cho đến khi xác định được người chiến thắng. Nếu các vận động viên liên quan quyết định không tiếp tục nhảy, kết quả hòa được giữ nguyên.
- Thể thức thi đấu: Tại các giải vô địch lớn, nội dung nhảy cao thường có vòng loại để chọn vận động viên vào vòng chung kết.
Một số câu hỏi liên quan đến bộ môn nhảy cao
Chiều dài thanh xà dùng trong bộ môn nhảy cao là bao nhiêu?
Thông thường, chiều dài thanh xà nhảy cao thường có chiều dài 4m (tương đương 13 feet và 1,5 inch). Thanh xà này thường được làm từ sợi thủy tinh có tiết diện tròn, trọng lượng tối đa khoảng 2kg.
Chiều cao của xà nhảy cao là bao nhiêu?
Chiều cao của xà nhảy cao sẽ thay đổi theo cấp độ trong suốt cuộc thi. Trong đó, chiều cao xà được nâng lên theo từng mức khi vận động viên vượt qua thành công cấp độ trước đó. Và không có chiều cao cố định cho xà nhảy cao.
Ai là người nhảy cao nhất thế giới?
Theo Wiki, vận động viên đang giữ kỷ lục nhảy cao nam cao nhất thế giới tính đến hiện nay là Javier Sotomayor (Cuba) với thành tích 2,45m thiết lập vào năm 1993. Ở nội dung nữ, Stefka Kostadinova (Bulgaria) đang nắm giữ thành tích tốt nhất với 2,09m vào năm 1987.
Nhảy cao có tác dụng gì?
Nhảy cao giúp thúc đẩy tăng chiều cao, tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện sức khỏe tim mạch, hệ tuần hoàn và nâng cao khả năng giữ thăng bằng và sự dẻo dai. Ngoài ra, bộ môn này cũng giúp thúc đẩy đốt cháy calo và mỡ thừa, đồng thời cải thiện tâm trạng, giúp ngủ ngon hơn.
Các trường hợp được tính là phạm quy trong thi đấu nhảy cao?
Khi thi đấu nhảy cao, các trường hợp sau sẽ bị đánh giá là không hợp lệ (nhảy hỏng):
- Làm xà ngang rơi khỏi giá đỡ do vận động viên chạm xà khi nhảy.
- Chạm đất (bao gồm cả phần đệm phía sau xà) ở bất kỳ vị trí nào trước khi vượt qua thanh xà mà không thực hiện được cú nhảy qua.
- Giậm nhảy bằng cả 2 chân thay vì chỉ dùng 1 chân.
Kết luận
Thông qua bài viết trên đây, Toshiko đã cùng bạn đi tìm hiểu nhảy cao là gì, cách kiểu nhảy cao và luật thi đấu cơ bản của bộ môn này. Tùy từng thể trạng, khả năng mà bạn có thể chọn cho mình kỹ thuật nhảy phù hợp nhằm đạt được thành tích tốt nhất. Hơn hết, hãy lưu ý tuân thủ các quy định để tránh phạm quy khi thi đấu.
