Trả trước chỉ từ 3.000.000đ, nhận ghế massage về nhà. Góp 0% lãi suất. Xem ưu đãi

Góc sức khỏe

Xơ vữa động mạch: nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán và cách phòng ngừa

Xơ vữa động mạch là gì, vì sao tiến triển thầm lặng, hậu quả theo từng vị trí, yếu tố nguy cơ, chẩn đoán, điều trị và dấu hiệu cần gọi 115.

Xơ vữa động mạch: nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán và cách phòng ngừa

Xơ vữa động mạch là tình trạng mảng bám tích tụ trong thành động mạch, khiến lòng mạch hẹp dần và máu khó lưu thông. Bệnh thường tiến triển âm thầm qua nhiều năm, nhưng có thể dẫn tới nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc bệnh động mạch chi dưới. Bài viết tóm tắt cơ chế, yếu tố nguy cơ, chẩn đoán, điều trị và cách phòng ngừa.

Cập nhật lần cuối: 16/11/2026. Thông tin sức khỏe trong bài được tổng hợp từ các nguồn y khoa uy tín liệt kê ở cuối bài.

Xơ vữa động mạch là gì?

Theo NHS, xơ vữa động mạch là khi các động mạch bị thu hẹp do mỡ lắng đọng, làm máu khó chảy qua. Cleveland Clinic mô tả mảng bám là một chất dính gồm mỡ, cholesterol, canxi và các chất khác.

Viện Tim, Phổi và Huyết học Hoa Kỳ (NHLBI) giải thích quá trình bắt đầu từ tổn thương thành động mạch, nơi cholesterol và chất thải tế bào tích tụ dần thành mảng bám. Mảng bám lớn lên làm hẹp lòng mạch, hoặc có thể nứt vỡ, tạo cục máu đông gây tắc mạch.

Về vai trò của mỡ máu, MedlinePlus cho biết LDL thường được gọi là cholesterol "xấu": khi LDL quá cao, lượng cholesterol dư cùng các chất khác tạo thành mảng bám trong động mạch.

Diễn tiến thầm lặng trong nhiều năm

NHLBI cho biết với phần lớn mọi người, mảng bám bắt đầu hình thành từ thời thơ ấu và nặng dần theo tuổi. Cleveland Clinic gọi đây là quá trình thường "im lặng" ở giai đoạn sớm. NHS lưu ý bạn có thể không có triệu chứng nào; khi có, triệu chứng có thể gồm đau ngực, đau tay hoặc chân (nhất là khi vận động), khó thở, mệt mỏi kéo dài, yếu người hay lú lẫn.

Hậu quả tuỳ vị trí động mạch bị ảnh hưởng

Bảng dưới đây tóm tắt theo mô tả của Cleveland Clinic:

Vị tríBệnh lý liên quanBiểu hiện có thể gặp
Động mạch vành (nuôi tim)Bệnh động mạch vành, có thể dẫn tới nhồi máu cơ timĐau hoặc tức ngực, khó thở khi gắng sức nhẹ, chóng mặt, mệt
Động mạch cảnh, mạch nãoBệnh động mạch cảnh; biểu hiện đầu tiên thường là cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵMéo mặt, yếu hoặc tê một bên người, nói ngọng, mất thị lực một mắt
Động mạch chi dướiBệnh động mạch ngoại biên (giảm lưu lượng máu tới chi)Đau cơ khi đi bộ, bàn chân rát hoặc nhức khi nghỉ, vết loét lâu lành
Động mạch thậnHẹp động mạch thậnHuyết áp khó kiểm soát dù dùng thuốc, phù, mệt, sụt cân không rõ lý do

Nếu muốn tìm hiểu sâu từng nhóm, bạn có thể xem bài về bệnh mạch vành và bệnh động mạch chi dưới.

Ở góc độ cộng đồng, WHO ước tính năm 2022 có khoảng 19,8 triệu người tử vong vì bệnh tim mạch, tương đương khoảng 32% số ca tử vong toàn cầu; 85% trong số đó do nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Yếu tố nguy cơ của xơ vữa động mạch

Tổng hợp từ NHS, NHLBI và Cleveland Clinic, các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

  • Cholesterol cao, đặc biệt LDL cao.
  • Tăng huyết áp.
  • Hút thuốc lá và hít khói thuốc thụ động.
  • Đái tháo đường: đường huyết cao có thể làm tổn thương lớp trong của thành động mạch.
  • Thừa cân, béo phì.
  • Ít vận động và chế độ ăn nhiều chất béo bão hoà, chất béo chuyển hoá, muối, đường.
  • Tuổi: theo NHLBI, nguy cơ tăng ở nam sau 45 tuổi và ở nữ sau 55 tuổi.
  • Tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm, hoặc bệnh tăng cholesterol máu có tính gia đình.
  • Một số bệnh lý khác như bệnh thận mạn hay bệnh viêm (viêm khớp dạng thấp, vảy nến).

Chẩn đoán xơ vữa động mạch như thế nào?

Cặp vợ chồng trung niên cùng đọc phiếu xét nghiệm mỡ máu tại nhà để theo dõi nguy cơ xơ vữa động mạch
Ảnh minh hoạ: người đàn ông trung niên và vợ chăm chú đọc phiếu kết quả xét nghiệm máu tại nhà.

Theo NHLBI và Mayo Clinic, các nhóm xét nghiệm thường dùng gồm:

  • Xét nghiệm máu: kiểm tra cholesterol, triglycerid, đường huyết.
  • Điện tâm đồ (ECG): ghi lại hoạt động điện của tim, nhanh và không đau.
  • Siêu âm Doppler: đánh giá dòng máu ở các vị trí khác nhau.
  • Chỉ số cổ chân – cánh tay (ABI): so sánh huyết áp ở cổ chân với cánh tay.
  • Nghiệm pháp gắng sức: theo dõi tim khi đi bộ trên máy chạy bộ hoặc đạp xe tại chỗ.
  • Chẩn đoán hình ảnh: chụp CT đo điểm vôi hoá mạch vành, chụp CT mạch vành, chụp mạch, MRI tim… tuỳ trường hợp.

Xét nghiệm cụ thể do bác sĩ chỉ định tuỳ triệu chứng và vị trí nghi ngờ.

Điều trị: lối sống, thuốc và can thiệp

NHS cho biết hiện chưa có cách điều trị đảo ngược hoàn toàn xơ vữa động mạch; NHLBI ghi nhận khả năng cải thiện chủ yếu ở giai đoạn sớm. Mục tiêu là làm chậm tiến triển và giảm biến chứng.

Thay đổi lối sống

Là nền tảng cho mọi người bệnh: ăn uống lành mạnh, vận động, bỏ thuốc lá, ngủ đủ, kiểm soát cân nặng, huyết áp, mỡ máu, đường huyết.

Thuốc theo chỉ định của bác sĩ

Theo NHLBI, bác sĩ có thể kê thuốc hạ cholesterol (như statin), thuốc hạ huyết áp, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc chống đông, thuốc giảm đau thắt ngực. Không tự ý dùng thuốc, kể cả aspirin.

Can thiệp, phẫu thuật

Khi động mạch hẹp nặng, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp mạch vành qua da (thường kèm đặt stent), phẫu thuật bắc cầu mạch vành, bóc nội mạc động mạch cảnh hoặc nong mạch ở chân, cổ.

Phòng ngừa bắt đầu từ bữa ăn

Người đàn ông khoảng 60 tuổi chuẩn bị cá nướng, rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt, bữa ăn hỗ trợ phòng ngừa xơ vữa động mạch
Ảnh minh hoạ: người đàn ông đeo tạp dề chuẩn bị cá nướng, rau lá xanh và ngũ cốc nguyên hạt trong căn bếp sáng.

NHLBI gợi ý mô hình ăn uống kiểu DASH: nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế chất béo bão hoà, muối và đường bổ sung. NHS khuyên thêm: giữ cân nặng hợp lý, hạn chế rượu bia.

Áp dụng trong bữa cơm gia đình:

  • Ưu tiên cá, đậu, thịt nạc; giảm món chiên rán, nội tạng, thịt mỡ.
  • Tăng rau xanh trong mỗi bữa; thay một phần cơm trắng bằng gạo lứt hoặc ngũ cốc nguyên hạt.
  • Nêm nhạt dần, hạn chế nước chấm mặn, đồ ăn chế biến sẵn.

Vận động, bỏ thuốc lá và quản lý căng thẳng

Người phụ nữ khoảng 60 tuổi tập thái cực quyền buổi sáng trong sân vườn, duy trì vận động khi lo ngại xơ vữa động mạch
Ảnh minh hoạ: người phụ nữ tập thái cực quyền trong khoảng sân nhiều cây xanh vào sáng sớm.

Vận động đều đặn

Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) khuyến nghị tối thiểu 150 phút hoạt động aerobic cường độ vừa hoặc 75 phút cường độ cao mỗi tuần, kèm bài tập tăng cơ ít nhất 2 ngày/tuần. Ví dụ cường độ vừa: đi bộ nhanh, làm vườn, đạp xe tốc độ chậm.

Bỏ thuốc lá

Không hút thuốc và tránh khói thuốc thụ động. NHLBI lưu ý các sản phẩm thuốc lá điện tử cũng chứa chất có thể gây hại cho tim và phổi.

Quản lý căng thẳng và giấc ngủ

NHLBI khuyến khích học cách thư giãn, kiểm soát căng thẳng và ngủ đủ 7–9 giờ mỗi đêm với người trưởng thành.

Dấu hiệu nhồi máu cơ tim, đột quỵ: gọi ngay 115

Theo WHO, dấu hiệu nhồi máu cơ tim có thể gồm:

  • Đau hoặc khó chịu ở giữa ngực.
  • Đau lan ra cánh tay, vai trái, khuỷu tay, hàm hoặc lưng.
  • Khó thở, buồn nôn hoặc nôn, choáng váng, vã mồ hôi lạnh, da tái.

Với đột quỵ, quy tắc BE FAST do University of Iowa Health Care phổ biến giúp nhận biết nhanh:

  • B – Balance (thăng bằng): đột ngột mất thăng bằng, mất phối hợp động tác.
  • E – Eyes (mắt): đột ngột mất thị lực, nhìn mờ hoặc nhìn đôi.
  • F – Face (mặt): méo mặt, xệ mắt, miệng hoặc má một bên.
  • A – Arms (tay): yếu hoặc tê một tay, có thể kèm một chân.
  • S – Speech (lời nói): nói ngọng, lú lẫn, khó diễn đạt.
  • T – Time (thời gian): gọi cấp cứu ngay.

Khi thấy các dấu hiệu trên, hãy gọi 115 ngay. NHS khuyên không tự lái xe tới phòng cấp cứu. Xem thêm bài dấu hiệu đột quỵ. Nên đi khám sớm nếu đau ngực lúc có lúc không, hoặc đau chân khi đi bộ.

Thiết bị hỗ trợ duy trì vận động tại nhà

Phần này giới thiệu sản phẩm, tách biệt với nội dung y khoa ở trên.

Khi trời mưa, nắng nóng hay ô nhiễm, thiết bị tập tại nhà giúp duy trì thói quen vận động; thiết bị không thay thế điều trị.

  • Máy chạy bộ: ví dụ máy chạy bộ Toshiko Gen Z có thảm chạy 400×1200 mm, tốc độ tối đa 12 km/h, tải trọng 100 kg, gập gọn và khoá an toàn tự ngắt khi có sự cố.
  • Xe đạp tập: ví dụ xe đạp tập Toshiko X9 có kháng lực đa cấp, bánh đà dây curoa, màn hình điện tử hiển thị tốc độ, calo, tải trọng 110 kg.

Người có bệnh tim mạch nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu tập.

Câu hỏi thường gặp

Xơ vữa động mạch có chữa khỏi được không?

NHS cho biết hiện chưa có điều trị đảo ngược hoàn toàn; mục tiêu là làm chậm tiến triển và giảm biến chứng.

Người trẻ có bị xơ vữa động mạch không?

Có thể. Theo NHLBI, mảng bám thường bắt đầu từ thời thơ ấu và tăng dần theo tuổi.

Không có triệu chứng thì có cần đi khám?

Nên khám định kỳ, kiểm tra mỡ máu, huyết áp, đường huyết, nhất là khi có yếu tố nguy cơ.

Xơ vữa động mạch có nên tập thể dục?

Vận động đều là một phần của lối sống lành mạnh; người đã có bệnh nên được bác sĩ tư vấn mức tập trước khi bắt đầu.

Có cần uống aspirin để phòng ngừa?

Không nên tự dùng. NHLBI lưu ý aspirin liều thấp thường không được khuyến nghị cho người chưa mắc bệnh xơ vữa; hãy hỏi bác sĩ.

Kết luận

Xơ vữa động mạch tiến triển chậm, thường không có triệu chứng sớm, nhưng nhiều yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát. Khám định kỳ, tuân thủ điều trị và nhận biết sớm dấu hiệu cấp cứu là điều quan trọng. Nếu bạn cần tư vấn chọn thiết bị tập tại nhà, hãy ghé showroom Toshiko hoặc gọi hotline 0981.580.000.

Tài liệu tham khảo

  1. NHS – Atherosclerosis – 2026
  2. Cleveland Clinic – Atherosclerosis – 2024
  3. NHLBI – Atherosclerosis: Causes and Risk Factors
  4. MedlinePlus – LDL: The "Bad" Cholesterol – 2024
  5. WHO – Cardiovascular diseases (CVDs) fact sheet – 2025
  6. NHLBI – Atherosclerosis: Diagnosis – 2024
  7. Mayo Clinic – Arteriosclerosis / atherosclerosis: Diagnosis & treatment – 2024
  8. NHLBI – Atherosclerosis: Treatment – 2024
  9. American Heart Association – Recommendations for Physical Activity in Adults and Kids – 2024
  10. University of Iowa Health Care – BE FAST when you see a stroke

Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.

Sản phẩm Toshiko liên quan

Xem tất cả xe đạp tập Toshiko

I
innocomTác giả bài viết

Hỏi đáp

Bạn có câu hỏi? Chúng tôi sẽ trả lời lại trong 1h, các câu hỏi sau 22h – 8h sẽ được trả lời vào sáng hôm sau.

Có thể bạn quan tâm

Chat Zalo Chat Messenger

Tư vấn miễn phí

Để lại số điện thoại, Toshiko gọi lại ngay

Hoặc gọi trực tiếp 0981 580 000 (08:00 – 22:00).