Bệnh mạch vành: triệu chứng, nguyên nhân, điều trị và phòng ngừa

Bệnh mạch vành (còn gọi là bệnh động mạch vành hay bệnh tim thiếu máu cục bộ) là tình trạng các động mạch nuôi cơ tim bị hẹp hoặc tắc do mảng bám chất béo, khiến tim không nhận đủ máu giàu oxy. Biểu hiện thường gặp nhất là đau thắt ngực và khó thở khi gắng sức. Bệnh không chữa khỏi hoàn toàn nhưng kiểm soát được bằng lối sống, thuốc và thủ thuật khi cần.

Cập nhật lần cuối: 13/11/2026. Thông tin sức khỏe trong bài được tổng hợp từ các nguồn y khoa uy tín liệt kê ở cuối bài.

Bệnh mạch vành là gì?

Theo NHS, bệnh xảy ra khi thành động mạch vành bị thu hẹp bởi các mảng chất béo (atheroma), một quá trình gọi là xơ vữa động mạch. Khi cục máu đông chặn dòng máu trong động mạch vành, thường dẫn tới nhồi máu cơ tim.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính khoảng 19,8 triệu người tử vong vì bệnh tim mạch trong năm 2022, chiếm khoảng 32% tổng số ca tử vong toàn cầu, và 85% trong số đó là do nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Triệu chứng: đau thắt ngực và những dấu hiệu khác

Theo NHS, hai triệu chứng thường gặp nhất của bệnh mạch vành là đau thắt ngực và khó thở. Một số người không có triệu chứng nào cho đến khi được chẩn đoán.

Đau thắt ngực điển hình

• Cảm giác: có thể chỉ là khó chịu nhẹ, giống khó tiêu; cơn nặng hơn gây cảm giác nặng hoặc bó chặt, thường ở giữa ngực.
• Lan ra: cánh tay, cổ, hàm, lưng hoặc vùng bụng trên.
• Hoàn cảnh: thường khởi phát khi gắng sức (leo cầu thang, đi nhanh) hoặc căng thẳng.
• Thời gian: thường hết trong dưới 10 phút khi nghỉ hoặc dùng nitrat theo chỉ định.

NHS lưu ý có những cơn nhồi máu "thầm lặng" không triệu chứng, hay gặp hơn ở người cao tuổi và người đái tháo đường.

Dấu hiệu nhồi máu cơ tim: gọi 115 ngay

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), các dấu hiệu cảnh báo gồm:

• Khó chịu ở ngực: thường ở giữa ngực, kéo dài hơn vài phút hoặc hết rồi quay lại; cảm giác như bị đè ép, bóp chặt, đầy tức hoặc đau.
• Khó chịu ở phần trên cơ thể: đau ở một hoặc hai tay, lưng, cổ, hàm hoặc vùng thượng vị.
• Khó thở: có thể kèm hoặc không kèm đau ngực.
• Dấu hiệu khác: vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, tim đập nhanh hoặc không đều, mệt bất thường, choáng váng.

Phụ nữ dễ có thêm khó thở, buồn nôn, đau vai, lưng hoặc mệt bất thường (AHA). NHS lưu ý cơn đau tim kéo dài hơn 15 phút có thể là khởi đầu của nhồi máu cơ tim, và triệu chứng nhồi máu thường không đỡ khi dùng thuốc nitrat.

Hãy gọi ngay 115, không chờ xem cơn đau có tự hết, kể cả khi chưa chắc chắn. AHA nhấn mạnh rằng từng phút đều quan trọng: đội cấp cứu có thể bắt đầu xử trí ngay khi tới nơi, và người được đưa tới viện bằng xe cấp cứu có thể được chăm sóc nhanh hơn. Trong lúc chờ, hãy để người bệnh ngồi nghỉ, ngừng mọi hoạt động gắng sức.

Yếu tố nguy cơ của bệnh mạch vành

Bảng dưới tổng hợp các yếu tố nguy cơ được NHS và Viện Tim, Phổi và Máu Hoa Kỳ (NHLBI) nêu:

Tăng huyết áp và mỡ máu thường không có triệu chứng, nên cần đo và xét nghiệm định kỳ. Xem thêm bài mỡ máu cao và bài cách đo huyết áp tại nhà.

Chẩn đoán bệnh mạch vành như thế nào?

Theo NHLBI, chẩn đoán dựa trên triệu chứng, tiền sử, yếu tố nguy cơ và các thăm dò tim như:

• Xét nghiệm máu: cholesterol, triglyceride, đường huyết và các chỉ dấu viêm.
• Điện tâm đồ (ECG): ghi lại hoạt động điện và nhịp tim.
• Nghiệm pháp gắng sức: theo dõi tim trong lúc vận động, hoặc dùng thuốc tạo gắng sức nếu người bệnh không vận động được.
• Chụp CT: tính điểm vôi hoá mạch vành hoặc chụp CT mạch vành; một số trường hợp cần cộng hưởng từ hoặc PET tim.
• Chụp mạch vành xâm lấn: bơm thuốc cản quang qua ống thông để tìm chỗ hẹp, tắc.

Điều trị bệnh mạch vành

NHS cho biết bệnh mạch vành không thể chữa khỏi, nhưng điều trị giúp kiểm soát triệu chứng và giảm nguy cơ biến cố như nhồi máu cơ tim. Theo trang điều trị của NHS, các hướng chính gồm:

Thuốc

Các nhóm thuốc thường dùng gồm thuốc chống kết tập tiểu cầu (như aspirin liều thấp), statin hạ cholesterol, thuốc chẹn beta, nitrat, thuốc ức chế men chuyển, thuốc chẹn kênh canxi. Mỗi người có phác đồ riêng; không tự ý ngừng hay đổi liều.

Thủ thuật và phẫu thuật

• Nong mạch vành (PCI): dùng bóng nhỏ mở rộng đoạn hẹp, thường đặt kèm stent (ống lưới kim loại) để giữ lòng mạch thông.
• Phẫu thuật bắc cầu chủ – vành (CABG): dùng một đoạn mạch máu khác để dẫn máu vòng qua chỗ tắc.
• Ghép tim: khi tim tổn thương nặng.

Phòng ngừa và sống chung với bệnh mạch vành

Thay đổi lối sống vừa giúp phòng bệnh, vừa là một phần điều trị. Theo NHS:

• Ăn uống: chế độ ít chất béo, nhiều chất xơ với nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế chất béo bão hoà, ưu tiên chất béo không bão hoà từ cá béo, các loại hạt, dầu thực vật; muối không quá 6 g mỗi ngày (khoảng một thìa cà phê); hạn chế đường.
• Bỏ thuốc lá: giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.
• Rượu bia: không thường xuyên quá 14 đơn vị cồn mỗi tuần.
• Huyết áp: NHS nêu mục tiêu chung dưới 135/85 mmHg; mục tiêu riêng của bạn do bác sĩ quyết định.

Về vận động, AHA khuyến nghị người trưởng thành tập ít nhất 150 phút mỗi tuần ở cường độ vừa (hoặc 75 phút cường độ cao) và tập tăng sức cơ ít nhất 2 ngày mỗi tuần. Người đã mắc bệnh mạch vành cần bác sĩ đánh giá trước khi đặt mục tiêu. Bạn có thể đọc thêm bài nên vận động bao nhiêu phút mỗi tuần.

Thiết bị hỗ trợ theo dõi sức khỏe tim mạch tại nhà

Phần này giới thiệu sản phẩm, tách biệt với nội dung y khoa ở trên.

Để theo dõi huyết áp tại nhà và ghi kết quả mang theo khi tái khám, Máy đo huyết áp điện tử bắp tay Toshiko BPM-01 là một lựa chọn. Kết quả đo tại nhà chỉ để tham khảo; không tự chỉnh thuốc theo một lần đo.

Khi bác sĩ đã cho phép vận động, máy chạy bộ gấp gọn Toshiko GenZ có dải tốc độ 1–12 km/h, tiện đi bộ chậm trong nhà; màn hình hiển thị tốc độ, thời gian, quãng đường. Xem thêm các sản phẩm khác tại danh mục thiết bị hỗ trợ. Các thiết bị này không dùng để chẩn đoán hay điều trị bệnh mạch vành.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh mạch vành có chữa khỏi được không?

Theo NHS, bệnh không chữa khỏi hoàn toàn, nhưng thuốc, thủ thuật và thay đổi lối sống giúp kiểm soát triệu chứng và giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim.

Đặt stent rồi có cần uống thuốc nữa không?

Thường vẫn cần. NHS liệt kê thuốc là một trong những hướng điều trị chính của bệnh mạch vành bên cạnh nong mạch đặt stent. Loại thuốc và thời gian dùng sau đặt stent do bác sĩ tim mạch quyết định; không tự ý ngừng thuốc.

Đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim khác nhau thế nào?

Cơn đau thắt ngực thường hết trong vòng dưới 10 phút khi nghỉ hoặc dùng nitrat. Cơn đau của nhồi máu thường nặng hơn, kéo dài hơn và không đỡ khi dùng nitrat. Khi nghi ngờ, hãy gọi 115.

Người trẻ có bị bệnh mạch vành không?

Nguy cơ tăng theo tuổi, nhưng người trẻ vẫn có thể mắc, nhất là khi gia đình có người mắc bệnh sớm, hút thuốc hoặc đái tháo đường.

Kết luận

Bệnh mạch vành là tình trạng động mạch nuôi tim bị hẹp do xơ vữa, biểu hiện thường gặp là đau thắt ngực và khó thở khi gắng sức. Kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết, bỏ thuốc lá, ăn uống lành mạnh, vận động đều và dùng thuốc đúng chỉ định là then chốt. Đau ngực dữ dội, kéo dài hoặc kèm vã mồ hôi, khó thở cần được gọi 115 ngay. Nếu cần tư vấn chọn thiết bị theo dõi huyết áp hoặc máy chạy bộ cho gia đình, mời bạn ghé showroom Toshiko hoặc gọi hotline 0981.580.000.

Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

1. WHO – Cardiovascular diseases (CVDs), Fact sheet – 2025
2. NHS – Coronary heart disease: Symptoms
3. NHS – Coronary heart disease: Causes
4. NHS – Coronary heart disease: Treatment
5. NHS – Coronary heart disease: Prevention
6. NHLBI/NIH – Coronary Heart Disease: Risk Factors
7. NHLBI/NIH – Coronary Heart Disease: Diagnosis
8. American Heart Association – Warning Signs of a Heart Attack
9. American Heart Association – How much physical activity do you need?