Ngưng thở khi ngủ: dấu hiệu, nguy cơ, chẩn đoán và điều trị

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) là tình trạng đường thở vùng họng bị hẹp hoặc xẹp lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, khiến hơi thở ngắt quãng rồi bắt đầu lại, thường kèm ngáy to và buồn ngủ nhiều vào ban ngày. Bệnh có thể chẩn đoán bằng nghiên cứu giấc ngủ và điều trị hiệu quả bằng máy CPAP, giảm cân, thay đổi lối sống hoặc dụng cụ đưa hàm ra trước. Nếu không được phát hiện, ngưng thở khi ngủ làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch và tai nạn do buồn ngủ.

Cập nhật lần cuối: 13/11/2026. Thông tin sức khỏe trong bài được tổng hợp từ các nguồn y khoa uy tín liệt kê ở cuối bài.

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là gì?

Khi ngủ, các cơ vùng họng giãn ra. Ở người bị OSA, sự giãn cơ này làm đường thở xẹp xuống một phần hoặc hoàn toàn. Theo tài liệu của Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM), đây là rối loạn hô hấp liên quan đến giấc ngủ, trong đó luồng khí giảm hoặc dừng hẳn dù cơ thể vẫn cố gắng thở; mỗi lần ngưng kéo dài ít nhất 10 giây.

Mỗi lần thiếu khí, não đánh thức cơ thể chốc lát để mở lại đường thở. Người bệnh hiếm khi nhớ các lần thức giấc này nhưng giấc ngủ bị chia cắt, nên sáng dậy vẫn mệt. AASM ước tính khoảng 80–90% người trưởng thành bị OSA chưa được chẩn đoán.

Dấu hiệu nhận biết ngưng thở khi ngủ

Phần lớn triệu chứng xảy ra lúc ngủ, nên người nằm cạnh thường là người phát hiện đầu tiên. Tổng hợp từ NHS và NHLBI (Viện Tim, Phổi và Huyết học Hoa Kỳ):

Trong khi ngủ

• Ngáy to, thường xuyên, xen kẽ những khoảng im lặng.
• Ngưng thở được người khác chứng kiến: hơi thở dừng lại rồi bắt đầu lại kèm tiếng thở hổn hển, khịt mũi hoặc như bị sặc.
• Thức giấc nhiều lần, hay dậy đi tiểu đêm.

Vào ban ngày

• Buồn ngủ và mệt mỏi ban ngày, có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung và phản xạ (NHLBI).
• Đau đầu khi thức dậy, khô miệng, dễ cáu gắt, giảm ham muốn.

NICE NG202 lưu ý không phải ai bị bệnh cũng buồn ngủ nhiều ban ngày, nên không thể loại trừ OSA chỉ vì bạn “không thấy buồn ngủ”.

Ai có nguy cơ cao?

Theo Mayo Clinic và NHS, các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

• Thừa cân, béo phì: mỡ tích tụ có thể cản trở đường thở trên.
• Vòng cổ lớn: AASM nêu mốc từ 17 inch (khoảng 43 cm) ở nam và 16 inch (khoảng 41 cm) ở nữ.
• Nam giới: Mayo Clinic cho biết nam giới có nguy cơ cao gấp 2–3 lần nữ giới; nguy cơ ở nữ tăng khi thừa cân hoặc sau mãn kinh.
• Tuổi trung niên trở lên, tiền sử gia đình có người bị OSA.
• Rượu bia, thuốc an thần (làm giãn cơ họng) và hút thuốc lá.
• Nghẹt mũi kéo dài, amidan to, đường thở hẹp; bệnh nền như tăng huyết áp, suy tim, đái tháo đường type 2.

Hậu quả nếu không điều trị

NHS cảnh báo bệnh có thể trở nên nghiêm trọng nếu không được chẩn đoán và điều trị:

• Tăng huyết áp và bệnh tim mạch: Mayo Clinic mô tả mỗi lần nồng độ oxy máu tụt đột ngột làm huyết áp tăng và gây áp lực lên hệ tim mạch, có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và rối loạn nhịp tim. Xem thêm về bệnh mạch vành.
• Tai nạn giao thông, tai nạn lao động: Mayo Clinic cho biết người bị OSA có nguy cơ tai nạn xe cơ giới và tai nạn nơi làm việc cao hơn. NHS khuyên không lái xe cho đến khi tình trạng buồn ngủ nhiều được kiểm soát.
• Khác: tăng nguy cơ đái tháo đường type 2, gan nhiễm mỡ, biến chứng sau phẫu thuật lớn, thay đổi tâm trạng.

Chẩn đoán: nghiên cứu giấc ngủ và chỉ số AHI

Bác sĩ sẽ hỏi triệu chứng (nên đưa người ngủ cùng đi khám) và có thể dùng thang Epworth hoặc bộ câu hỏi STOP-Bang để sàng lọc, theo NICE. Để xác định chẩn đoán cần một nghiên cứu giấc ngủ qua đêm:

• Đa ký hô hấp tại nhà: thiết bị đeo qua đêm theo dõi nhịp thở, oxy máu; NHS cho biết xét nghiệm thường làm tại nhà.
• Đo đa ký giấc ngủ (polysomnography – PSG): làm tại phòng xét nghiệm giấc ngủ, ghi thêm sóng não, nhịp tim, cử động. NICE khuyến nghị cân nhắc PSG khi đo tại nhà âm tính mà triệu chứng vẫn rõ.

Kết quả tính bằng chỉ số AHI – số lần ngưng hoặc giảm thở trung bình mỗi giờ ngủ:

Nguồn: NHS, NICE NG202. Phác đồ cụ thể do bác sĩ chuyên khoa quyết định.

Điều trị ngưng thở khi ngủ

Máy thở áp lực dương liên tục (CPAP)

NHS mô tả máy CPAP bơm khí nhẹ nhàng qua mặt nạ đeo ở mũi hoặc mũi và miệng trong lúc ngủ, giữ cho đường thở mở. AASM xem CPAP là điều trị tiêu chuẩn cho OSA trung bình đến nặng. Máy cần dùng đều mỗi đêm; nếu khó chịu, hãy báo bác sĩ thay vì tự bỏ.

Giảm cân và thay đổi lối sống

NICE khuyến nghị trao đổi với mọi người bệnh OSA về việc giảm cân, bỏ thuốc lá, giảm rượu bia và cải thiện vệ sinh giấc ngủ. NHLBI và NHS gợi ý thêm:

• Vận động thể lực đều đặn và giữ cân nặng hợp lý (xem bài nên vận động bao nhiêu phút mỗi tuần).
• Ngủ nghiêng thay vì nằm ngửa.
• Hạn chế rượu bia, caffeine; không tự dùng thuốc ngủ.

Dụng cụ đưa hàm ra trước và các lựa chọn khác

Dụng cụ đưa hàm ra trước trông giống miếng bảo vệ răng, giữ hàm dưới hơi đưa ra để đường thở mở. NICE khuyến nghị cân nhắc cho người không dung nạp hoặc không muốn dùng CPAP, nếu răng và nướu khoẻ. Một số trường hợp có thể cần phẫu thuật, kích thích thần kinh hạ thiệt hoặc thuốc giảm cân theo chỉ định.

Khi nào cần đi khám, khi nào gọi 115?

Hãy đặt lịch khám tai mũi họng, hô hấp hoặc chuyên khoa giấc ngủ nếu:

• Người thân thấy bạn ngưng thở, thở hổn hển hoặc sặc trong lúc ngủ.
• Bạn ngáy to gần như mỗi đêm và luôn mệt, buồn ngủ ban ngày dù ngủ đủ giờ.

NICE khuyên ưu tiên đánh giá nhanh nếu người bệnh lái xe chuyên nghiệp hoặc làm công việc đòi hỏi tỉnh táo để đảm bảo an toàn, đang mang thai, có bệnh tim mạch không ổn định hoặc sắp phẫu thuật lớn. Trong thời gian chờ, không lái xe khi buồn ngủ.

Gọi cấp cứu 115 khi người đang ngủ ngưng thở mà không tự thở lại, không đánh thức được, môi tím tái; hoặc khi xuất hiện đau tức ngực, khó thở dữ dội, méo miệng, yếu liệt nửa người, nói khó.

Theo dõi huyết áp tại nhà: gợi ý máy đo Toshiko BPM-01

Phần này giới thiệu sản phẩm, tách biệt với nội dung y khoa ở trên.

Vì OSA liên quan đến tăng huyết áp, việc ghi lại huyết áp tại nhà giúp bác sĩ có thêm dữ liệu. Máy đo huyết áp điện tử bắp tay Toshiko BPM-01 là một lựa chọn để tự đo buổi sáng. Xem bài cách đo huyết áp tại nhà để đo đúng cách.

Máy đo huyết áp chỉ giúp theo dõi, không chẩn đoán hay điều trị ngưng thở khi ngủ. Xem thêm tại danh mục thiết bị hỗ trợ Toshiko.

Câu hỏi thường gặp

Ngáy có phải lúc nào cũng là ngưng thở khi ngủ?

Không. Nhiều người ngáy mà không bị OSA. Ngáy kèm ngưng thở được chứng kiến hoặc buồn ngủ ban ngày mới là lý do nên làm nghiên cứu giấc ngủ.

Người gầy có bị ngưng thở khi ngủ không?

Có thể, vì đường thở hẹp, amidan to, tuổi tác hay rượu bia cũng góp phần.

Dùng CPAP có phải dùng suốt đời?

Nhiều người cần dùng lâu dài vì CPAP chỉ có tác dụng khi đang đeo. Không tự ngừng máy khi chưa hỏi bác sĩ.

Bị ngưng thở khi ngủ có lái xe được không?

NHS khuyên không lái xe cho đến khi tình trạng buồn ngủ nhiều được kiểm soát. Hãy hỏi bác sĩ trước khi lái xe trở lại.

Kết luận

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là bệnh phổ biến nhưng thường bị bỏ sót. Ngáy to, ngưng thở được người khác chứng kiến và buồn ngủ ban ngày là ba tín hiệu nên đi khám. Bệnh được chẩn đoán bằng nghiên cứu giấc ngủ và điều trị hiệu quả bằng CPAP, giảm cân, thay đổi lối sống hoặc dụng cụ đưa hàm; người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ. Để được tư vấn về máy đo huyết áp và các thiết bị chăm sóc sức khỏe tại nhà, mời bạn ghé showroom Toshiko hoặc gọi hotline 0981.580.000.

Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

1. NHS – Sleep apnoea
2. NHLBI/NIH – Sleep Apnea: Symptoms
3. NHLBI/NIH – Sleep Apnea: Treatment
4. NICE – Obstructive sleep apnoea/hypopnoea syndrome and obesity hypoventilation syndrome in over 16s (NG202), mục Obstructive sleep apnoea/hypopnoea syndrome – 2021
5. Mayo Clinic – Sleep apnea: Symptoms and causes
6. American Academy of Sleep Medicine (AASM) – Obstructive Sleep Apnea (fact sheet) – 2008