Xe đạp tập cho người bệnh Parkinson: Lợi ích và cách tập an toàn

Bệnh Parkinson có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động và thăng bằng, khiến việc duy trì thói quen tập luyện trở nên khó khăn hơn. Trong trường hợp này, xe đạp tập cho người bệnh Parkinson là một lựa chọn đáng cân nhắc để nâng cao khả năng rèn luyện thể lực trong không gian quen thuộc. Một số nghiên cứu cho thấy đạp xe có thể hỗ trợ cải thiện triệu chứng vận động ở người mắc Parkinson giai đoạn nhẹ, dù hiệu quả còn tùy thuộc vào từng người. Vậy người bệnh nên tập như thế nào và cần lưu ý gì để đảm bảo an toàn? Hãy cùng Toshiko đi tìm hiểu!

Bệnh Parkinson là gì? Triệu chứng thường gặp

Bệnh Parkinson là một rối loạn thần kinh tiến triển, ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát vận động và có thể gây ra nhiều thay đổi về thể chất lẫn tinh thần. Theo NHS, bệnh có ba triệu chứng vận động chính gồm:

• Run: Các bộ phận cơ thể, chẳng hạn như bàn tay, có thể rung không chủ ý.
• Cử động chậm: Người bệnh mất nhiều thời gian hơn để bắt đầu hoặc hoàn thành một động tác.
• Cứng cơ: Cơ bắp trở nên căng cứng, khiến việc di chuyển và thực hiện các hoạt động thường ngày khó khăn hơn.

Ngoài ba biểu hiện trên, người mắc Parkinson còn có thể gặp tình trạng mất thăng bằng, tăng nguy cơ té ngã, trầm cảm, lo âu, suy giảm khứu giác, rối loạn giấc ngủ hoặc thay đổi khả năng ghi nhớ. Các triệu chứng và mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở tất cả người bệnh.

Hiện nay, Parkinson chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, thuốc, vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và một số can thiệp chuyên khoa có thể giúp kiểm soát triệu chứng, duy trì khả năng vận động và cải thiện chất lượng sống.

Do tình trạng mất thăng bằng có thể làm tăng nguy cơ té ngã, gia đình nên đánh giá môi trường sinh hoạt và tìm hiểu các biện pháp phòng ngừa trước khi xây dựng chương trình tập luyện cho người bệnh. Bạn có thể tham khảo thêm hướng dẫn phòng té ngã cho người cao tuổi để chuẩn bị không gian tập an toàn hơn.

Đạp xe có lợi cho người Parkinson không? Nghiên cứu nói gì

Đạp xe là một hình thức vận động aerobic có thể giúp người bệnh Parkinson duy trì thể lực và khả năng vận động. Một số nghiên cứu đã ghi nhận kết quả tích cực khi người bệnh tập luyện có kế hoạch, nhưng hiệu quả ra sao còn phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, cường độ tập, khả năng duy trì và tình trạng sức khỏe của từng người.

Thử nghiệm Park-in-Shape (2019): Đạp xe tại nhà

Thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng Park-in-Shape do van der Kolk và cộng sự thực hiện, được công bố trên The Lancet Neurology năm 2019, đánh giá hiệu quả của chương trình đạp xe tại nhà ở người mắc Parkinson giai đoạn nhẹ. Nghiên cứu có 130 người tham gia, được chia thành nhóm đạp xe tại nhà với sự hỗ trợ giám sát từ xa và yếu tố trò chơi, hoặc nhóm tập giãn cơ.

Trong 6 tháng, nhóm đạp xe thực hiện các buổi tập kéo dài 30 - 45 phút, với tần suất 3 lần mỗi tuần. Kết quả cho thấy điểm vận động theo thang MDS-UPDRS, được đánh giá trong điều kiện ngưng thuốc theo quy trình nghiên cứu, ở nhóm đạp xe tốt hơn nhóm tập giãn cơ 4,2 điểm.

Kết quả này cho thấy chương trình đạp xe aerobic tại nhà có thể mang lại lợi ích về triệu chứng vận động cho một số người mắc Parkinson mức độ nhẹ. Tuy nhiên, kết quả của một thử nghiệm không có nghĩa mọi người bệnh đều đạt được mức cải thiện tương tự. Hiệu quả duy trì lâu dài và khả năng áp dụng cho người bệnh ở giai đoạn nặng vẫn cần được nghiên cứu thêm.

Nghiên cứu của Ridgel và cộng sự (2009): Đạp nhanh hơn nhịp tự chọn

Một nghiên cứu nhỏ của Ridgel và cộng sự năm 2009 tìm hiểu hình thức tập đạp xe có hỗ trợ, trong đó tốc độ đạp được duy trì nhanh hơn khoảng 30% so với nhịp tự chọn của người tham gia. Sau 8 tuần, nhóm tập theo phương pháp này ghi nhận mức cải thiện 35% về điểm vận động UPDRS, trong khi nhóm tự đạp theo nhịp của mình không ghi nhận sự cải thiện tương tự.

Kết quả này cũng được Parkinson's Foundation đề cập khi cung cấp thông tin về tập luyện cho người mắc Parkinson. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ có 10 người tham gia nên chưa đủ cơ sở để khẳng định đạp nhanh hơn nhịp tự chọn sẽ mang lại hiệu quả tương tự cho số đông người bệnh.

Vì vậy, người bệnh không nên tự tăng tốc độ đạp xe hoặc cố gắng duy trì cường độ cao chỉ dựa trên kết quả nghiên cứu này. Việc lựa chọn tốc độ và mức kháng lực cần căn cứ vào thể trạng, khả năng thăng bằng và hướng dẫn của chuyên viên y tế.

Thử nghiệm SPARX (2018): Tập máy chạy bộ ở người mới chẩn đoán

Bên cạnh nghiên cứu về xe đạp tập, thử nghiệm SPARX do Schenkman và cộng sự công bố trên JAMA Neurology năm 2018 đã đánh giá chương trình tập máy chạy bộ ở 128 người mới được chẩn đoán mắc Parkinson. Người tham gia tập 4 ngày mỗi tuần trong 6 tháng, với các mức cường độ được nghiên cứu.

Kết quả cho thấy chương trình tập cường độ cao có tính khả thi ở nhóm người bệnh được lựa chọn. Tuy nhiên, nghiên cứu này chủ yếu cung cấp thêm dữ liệu về khả năng thực hiện chương trình tập luyện, chứ không trực tiếp chứng minh hiệu quả của xe đạp tập. Các tác giả cũng cho rằng cần có thêm nghiên cứu để xác nhận lợi ích lâm sàng.

So sánh các nghiên cứu về đạp xe và tập aerobic ở người Parkinson

Dưới đây là bảng so sánh ccas nghiên cứu và đạp xe và tập aerobics ở người Parkinson được liệt kê bên trên:

Nghiên cứu	Số người tham gia	Hình thức tập	Kết quả chính
Park-in-Shape, 2019	130	Đạp xe tại nhà 30 - 45 phút × 3 buổi/tuần × 6 tháng	Điểm vận động tốt hơn nhóm giãn cơ 4,2 điểm
Ridgel và công sự (2009)	10	Đạp nhanh hơn nhịp tự chọn  khoảng 30% trong thời gian 8 tuần	Nhóm tập có hỗ trợ ghi nhận mức cải thiện điểm vận động lên tới 35% (tuy nhiên quy mô còn nhỏ)
SPARX (2018)	128	Máy chạy bộ 4 ngày/tuần × 6 tháng	Cường độ cao có tính khả thi ở nhóm nghiên cứu nhưng cần thêm bằng chứng về lợi ích lâm sàng

Người Parkinson nên tập bao nhiêu giờ và tập những gì?

Parkinson's Foundation khuyến nghị người mắc Parkinson hướng tới ít nhất 2,5 giờ vận động mỗi tuần, tùy theo khả năng và tình trạng sức khỏe. Chương trình tập nên kết hợp nhiều hình thức thay vì chỉ tập trung vào một loại thiết bị.

Bốn nhóm bài tập được khuyến nghị gồm:

• Bài tập aerobic: Chẳng hạn như đạp xe tại chỗ hoặc đi bộ, giúp rèn luyện sức bền tim mạch.
• Bài tập sức mạnh: Hỗ trợ duy trì sức cơ cần thiết cho các hoạt động thường ngày.
• Bài tập thăng bằng, linh hoạt và đa nhiệm: Giúp rèn luyện khả năng kiểm soát tư thế, phối hợp động tác và thực hiện các hoạt động khác nhau.
• Bài tập giãn cơ: Hỗ trợ duy trì độ linh hoạt và giảm cảm giác căng cứng cơ.

Tập luyện đều đặn có thể hỗ trợ khả năng vận động, độ linh hoạt, thể lực và sức khỏe tinh thần ở người mắc Parkinson. Parkinson's Foundation cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hoạt động thể chất từ sớm. Tuy nhiên, lợi ích thực tế còn phụ thuộc vào tình trạng bệnh, mức độ tập luyện và khả năng duy trì thói quen của từng người.

Xe đạp tập cho người bệnh Parkinson chủ yếu đáp ứng nhóm bài tập aerobic. Vì vậy, người bệnh vẫn cần bổ sung bài tập sức mạnh, thăng bằng và giãn cơ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu. Với người có nguy cơ té ngã cao, các bài tập thăng bằng nên được thực hiện trong môi trường có hỗ trợ phù hợp.

>>> Xem thêm: Nên đạp xe bao nhiêu phút mỗi ngày?

Cách đạp xe tập an toàn cho người Parkinson tại nhà

Để việc đạp xe mang lại lợi ích mà không làm tăng nguy cơ chấn thương, gia đình cần quan tâm đến cả thiết bị, môi trường tập và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Dưới đây là những nguyên tắc quan trọng cần:

• Tham khảo ý kiến chuyên viên vật lý trị liệu: Parkinson's Foundation khuyến nghị người bệnh nên được đánh giá bởi chuyên viên có kinh nghiệm về Parkinson trước khi bắt đầu hoặc thay đổi chương trình tập. Việc đánh giá giúp xác định khả năng vận động, nguy cơ té ngã và mức độ tập phù hợp.
• Điều chỉnh xe trước khi tập: Yên xe và tay cầm cần được điều chỉnh phù hợp với vóc người để người tập có tư thế thoải mái, dễ kiểm soát. Nên đặt xe trên bề mặt phẳng, chắc chắn, không trơn trượt và có đủ khoảng trống xung quanh.
• Đảm bảo an toàn khi lên xuống xe: Người bệnh có thể gặp khó khăn khi đứng lên, ngồi xuống hoặc đổi tư thế. Nếu khả năng thăng bằng hạn chế, gia đình nên hỗ trợ theo hướng dẫn của chuyên viên và không để người bệnh tự lên xuống xe khi có nguy cơ té ngã.
• Khởi động và thả lỏng phù hợp: Người tập nên bắt đầu bằng vài phút vận động nhẹ, sau đó tăng dần cường độ nếu cảm thấy ổn định. Sau buổi tập, cần giảm tốc độ từ từ và thực hiện các động tác thả lỏng phù hợp với khả năng vận động.
• Tăng cường độ từng bước: Người bệnh nên bắt đầu ở mức kháng lực thấp và tốc độ dễ kiểm soát, sau đó điều chỉnh dần theo khả năng đáp ứng.
• Không nên cố tập khi chóng mặt, đau, mệt bất thường hoặc cảm thấy mất kiểm soát động tác.
• Nếu người bệnh có bệnh tim mạch, huyết áp không ổn định hoặc thường xuyên bị té ngã, gia đình nên trao đổi với bác sĩ trước khi bắt đầu chương trình tập. Với người bệnh ở giai đoạn tiến triển, việc lựa chọn xe và mức hỗ trợ cần được đánh giá riêng thay vì áp dụng hướng dẫn chung.

Dấu hiệu cần dừng tập đạp xe ở người bệnh Parkinson

Người mắc Parkinson, đặc biệt là người cao tuổi hoặc có bệnh tim mạch đi kèm, cần theo dõi phản ứng của cơ thể trong suốt buổi tập. Nếu xuất hiện chóng mặt, đau ngực, tim đập bất thường, khó thở hoặc buồn nôn, người tập nên dừng vận động và nghỉ ngay.

Theo hướng dẫn về vận động an toàn của MedlinePlus, những triệu chứng như đau ngực, khó thở, chóng mặt hoặc nhịp tim bất thường cần được chú ý khi tập luyện. Nếu triệu chứng nghiêm trọng, kéo dài hoặc không cải thiện sau khi nghỉ, người bệnh cần được hỗ trợ y tế kịp thời. Trong trường hợp đau ngực dữ dội, khó thở nghiêm trọng hoặc ngất, hãy gọi cấp cứu để được hỗ trợ ngay lập tức.

Gia đình cũng nên lưu ý rằng một số người mắc Parkinson có thể gặp tình trạng tụt huyết áp tư thế hoặc tác dụng phụ liên quan đến thuốc, làm tăng nguy cơ chóng mặt khi thay đổi tư thế. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý điều chỉnh liều lượng thuốc để phục vụ việc tập luyện mà cần trao đổi với bác sĩ điều trị.

Nếu người bệnh đồng thời mắc suy tim hoặc đái tháo đường, kế hoạch vận động cần tính đến những nguy cơ riêng của từng bệnh. Bạn có thể tham khảo thêm hướng dẫn tập luyện cho người suy tim và cách xử trí hạ đường huyết khi vận động ở người sử dụng insulin.

Gợi ý chọn xe đạp tập cho người Parkinson

Khi chọn xe đạp tập cho bệnh nhân Parkinson nên ưu tiên mẫu xe có thiết kế khung chắc chắn, chân đế vững, bàn đạp chống trượt, yên và tay cầm có thể điều chỉnh được, đặc biệt có thể tăng giảm mức kháng lực dễ dàng. Hãy hỏi chuyên viên vật lý trị liệu loại xe nào phù hợp với mức độ thăng bằng của người bệnh. Một số mẫu xe đạp tập Toshiko bạn có thể tham khảo như:

• Xe đạp tập Toshiko W15: Thiết kế khung tam giác được làm từ hợp kim thép, tải trọng tới 120kg, chân đế vững chắc, đa cấp độ kháng lực, màn hình điện tử theo dõi buổi tập, bàn đạp chống trơn trượt, và được trang bị hệ thống truyền động dây curoa êm ái nên rất phù hợp để tập trong nhà.
• Xe đạp tập Toshiko X9: Xe có tải trọng lên tới 110kg, trang bị chốt kháng lực đa cấp, yên và tay cầm điều chỉnh linh hoạt theo vóc người, bàn đạp chống trơn trượt, và có mức giá bán phải chăng.

>>> Xem thêm: Kinh nghiệm chọn xe đạp phục hồi chức năng cho người già.

Xem thêm kinh nghiệm chọn xe đạp phục hồi chức năng cho người già.

Câu hỏi thường gặp về xe đạp và người bệnh Parkinson

Đạp xe có chữa được bệnh Parkinson không?

Không. Theo NHS, hiện chưa có cách chữa khỏi Parkinson hoàn toàn. Đạp xe có thể giúp giảm nhẹ triệu chứng vận động ở người bệnh mức độ nhẹ, nhưng không thể thay thế thuốc và cần theo dõi chuyên khoa, kết hợp vật lý trị liệu để khắc phục tình trạng bệnh.

Người Parkinson nên đạp xe bao lâu mỗi lần?

Không có con số chung cho tất cả bệnh nhân. Tuy nhiên, nếu có thể, bệnh nhân parkinson nên tập thể dục nhịp điệu (bao gồm đạp xe) trong khoảng 30 - 60 phút mỗi ngày, 3 buổi mỗi tuần (tối thiểu 2,5 giờ vận động mỗi tuần theo khuyến nghị của Parkinson's Foundation).

Người Parkinson nặng, hay ngã có dùng xe đạp tập được không?

Người Parkinson nặng, hay ngã vẫn có thể dùng xe đạp tập nhưng cần được chuyên viên vật lý trị liệu đánh giá, có thể phải tập dưới giám sát hoặc dùng thiết bị khác phù hợp hơn với mức độ thăng bằng ví dụ xe đạp nằm, xe đạp phục hồi chức năng.

Kết luận

Xe đạp tập là lựa chọn đáng cân nhắc để người bệnh Parkinson nhằm duy trì vận động aerobic tại nhà. Bằng chứng từ các thử nghiệm như Park-in-Shape cho thấy lợi ích với người bệnh mức độ nhẹ, nhưng cần kết hợp với bài tập thăng bằng, sức mạnh, giãn cơ và luôn tập theo hướng dẫn chuyên môn cũng như cần có sự tham vấn từ bác sĩ. Nếu bạn đang muốn được tư vấn chọn xe đạp tập phù hợp cho người lớn tuổi, mời bạn ghé showroom Toshiko hoặc gọi hotline 0981.580.000 để được nhân viên của Toshiko hỗ trợ.

Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

1. NHS – Parkinson's disease.
2. Parkinson's Foundation – Exercise.
3. van der Kolk NM và cộng sự – Effectiveness of home-based and remotely supervised aerobic exercise in Parkinson's disease: a double-blind, randomised controlled trial. The Lancet Neurology, 2019.
4. Ridgel AL, Vitek JL, Alberts JL – Forced, not voluntary, exercise improves motor function in Parkinson's disease patients. Neurorehabilitation and Neural Repair, 2009.
5. Schenkman M và cộng sự – Effect of High-Intensity Treadmill Exercise on Motor Symptoms in Patients With De Novo Parkinson Disease. JAMA Neurology, 2018.
6. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine) – Being active when you have heart disease.