Loãng xương là bệnh khiến mật độ và khối lượng xương giảm dần, làm xương yếu đi và dễ gãy ngay cả sau một cú ngã nhẹ. Bệnh thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm, nhiều người chỉ phát hiện khi đã gãy xương. Bài viết này tổng hợp dấu hiệu, nhóm người có nguy cơ, cách chẩn đoán và các biện pháp phòng ngừa loãng xương được khuyến nghị bởi các tổ chức y khoa uy tín.
Cập nhật lần cuối: 05/11/2026. Thông tin sức khỏe trong bài được tổng hợp từ các nguồn y khoa uy tín liệt kê ở cuối bài.
Loãng xương là gì?
Theo Viện Quốc gia về Viêm khớp, Cơ xương và Bệnh da Hoa Kỳ (NIAMS – NIH), loãng xương là bệnh xương xảy ra khi mật độ khoáng và khối lượng xương giảm, khiến xương yếu và tăng nguy cơ gãy. Gãy xương có thể xảy ra ở bất kỳ xương nào nhưng thường gặp nhất ở hông, đốt sống và cổ tay.
Đây không phải vấn đề hiếm gặp. Quỹ Loãng xương Quốc tế (IOF) cho biết trên toàn thế giới, cứ 3 phụ nữ trên 50 tuổi thì có 1 người, và cứ 5 nam giới trên 50 tuổi thì có 1 người sẽ bị gãy xương do loãng xương.
Dấu hiệu loãng xương: vì sao gọi là "bệnh thầm lặng"?
Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), nhiều người bị loãng xương không có triệu chứng; dấu hiệu đầu tiên thường là gãy xương sau một cú ngã hoặc va chạm nhẹ. Một số dấu hiệu khác có thể gặp:
- Đau lưng (thường do các vết nứt nhỏ ở đốt sống).
- Cột sống cong, dáng gù.
- Giảm chiều cao theo thời gian.
Vì triệu chứng không rõ ràng, việc đánh giá nguy cơ và kiểm tra mật độ xương theo chỉ định của bác sĩ có ý nghĩa quan trọng hơn việc chờ dấu hiệu xuất hiện.
Ai có nguy cơ cao bị loãng xương?
Tổng hợp từ NHS và NIAMS, các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:
- Tuổi cao – quá trình mất xương tăng nhanh trong khi tạo xương mới chậm lại.
- Phụ nữ, đặc biệt sau mãn kinh – phụ nữ có khối xương đỉnh thấp hơn và xương nhỏ hơn nam giới.
- Thể trạng nhỏ, gầy hoặc thiếu cân; NIAMS lưu ý phụ nữ da trắng và châu Á có nguy cơ cao nhất.
- Bố mẹ từng bị loãng xương hoặc gãy xương hông.
- Chế độ ăn thiếu canxi, vitamin D, thiếu đạm hoặc ăn kiêng quá mức.
- Ít vận động, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia.
- Một số bệnh như viêm khớp dạng thấp, đái tháo đường; dùng lâu dài một số thuốc như corticoid (glucocorticoid), thuốc ức chế bơm proton.
Nếu bạn có nhiều yếu tố trong danh sách trên, hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ phù hợp.
Chẩn đoán loãng xương bằng đo mật độ xương (DEXA)
Theo NHS, đo mật độ xương bằng DEXA là một dạng chụp X-quang liều thấp, nhanh và không đau, dùng để chẩn đoán hoặc đánh giá nguy cơ loãng xương. Lượng bức xạ thấp hơn nhiều so với X-quang thông thường; tuy vậy không khuyến nghị chụp khi đang mang thai.
Kết quả thường được báo bằng chỉ số T (T-score) – so sánh mật độ xương của bạn với người trưởng thành trẻ khỏe mạnh. Theo Harvard Health Publishing:
| Chỉ số T (T-score) | Ý nghĩa |
|---|---|
| Từ -1,0 trở lên | Mật độ xương bình thường |
| Từ dưới -1,0 đến trên -2,5 | Thiếu xương (osteopenia) – mật độ xương giảm nhưng chưa tới mức loãng xương |
| Từ -2,5 trở xuống | Loãng xương |
Chỉ số chỉ là một phần của bức tranh; bác sĩ sẽ kết hợp với tuổi, tiền sử gãy xương và các yếu tố nguy cơ khác để quyết định có cần điều trị hay không.
Cách phòng ngừa loãng xương: dinh dưỡng
Đủ canxi mỗi ngày
NHS khuyến nghị người trưởng thành từ 19 tuổi trở lên cần khoảng 700 mg canxi mỗi ngày. Nguồn canxi tốt gồm: sữa, phô mai và các chế phẩm từ sữa; rau lá xanh (cải xoăn, đậu bắp); sữa đậu nành có bổ sung canxi; cá ăn được cả xương như cá mòi. NHS cũng lưu ý rau bina (cải bó xôi) giàu canxi nhưng cơ thể không hấp thu được hết.
Vitamin D và chế độ ăn cân bằng
Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi. NHS khuyên tận dụng ánh nắng hợp lý và dùng thực phẩm bổ sung khi bác sĩ chỉ định. Ngoài ra nên ăn cân bằng, nhiều rau quả, đủ đạm và hạn chế muối. Chỉ dùng viên canxi, vitamin D liều cao khi có hướng dẫn của bác sĩ.
Phòng ngừa loãng xương bằng vận động
Cả NHS và NIAMS đều khuyến nghị vận động thường xuyên, gồm ba nhóm bài tập:
- Bài tập chịu trọng lượng (weight-bearing) – đi bộ, đi bộ nhanh, leo cầu thang; cơ thể phải nâng đỡ sức nặng của chính mình.
- Bài tập tăng sức mạnh cơ – dây kháng lực, tạ nhẹ, đứng lên ngồi xuống.
- Bài tập thăng bằng – giúp giảm nguy cơ té ngã, nguyên nhân trực tiếp gây gãy xương.
Với người cao tuổi, Hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2020 (WHO, đăng trên BJSM) khuyến nghị thêm các hoạt động đa thành phần, chú trọng thăng bằng và sức mạnh, từ 3 ngày mỗi tuần trở lên để cải thiện chức năng vận động và phòng ngã. Người đã được chẩn đoán loãng xương hoặc từng gãy xương nên hỏi bác sĩ, chuyên viên vật lý trị liệu trước khi chọn bài tập, tránh các động tác gập người mạnh, xoắn vặn cột sống hoặc có nguy cơ va đập.
Giảm nguy cơ té ngã và gãy xương trong nhà
Với người đã bị loãng xương, một cú ngã từ tư thế đứng cũng có thể gây gãy xương (NIAMS). NHS gợi ý một số biện pháp đơn giản:
- Mang giày, dép có độ bám tốt; dùng thảm chống trơn trong nhà tắm.
- Di chuyển và nâng vật nặng cẩn thận, tránh cúi gập lưng đột ngột.
- Không hút thuốc, hạn chế rượu bia.
Bên cạnh đó, giữ lối đi trong nhà gọn gàng và đủ ánh sáng vào ban đêm cũng là cách đơn giản để hạn chế vấp ngã.
Bạn có thể tham khảo thêm hướng dẫn chi tiết trong bài phòng té ngã cho người cao tuổi và teo cơ ở người cao tuổi – tình trạng thường đi kèm, làm tăng nguy cơ ngã.
Dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám hoặc gọi cấp cứu 115
Gãy xương hông là biến chứng nặng ở người loãng xương. Theo NHS, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu khi:
- Đau hông dữ dội sau khi ngã hoặc chấn thương.
- Không thể đi lại hoặc không đứng, dồn trọng lượng lên chân được.
- Tê, mất cảm giác ở hông hoặc chân sau chấn thương.
- Chân bên đau nằm ở góc bất thường hoặc trông ngắn hơn chân còn lại; sưng, bầm vùng hông, đùi.
Không tự lái xe đi viện; hãy mang theo các thuốc đang dùng. Ngoài ra, nên đi khám sớm nếu bạn thấy đau lưng kéo dài không rõ nguyên nhân, giảm chiều cao, lưng gù dần hoặc từng gãy xương sau va chạm nhẹ.
Duy trì thói quen đi bộ tại nhà với máy chạy bộ
Phần này giới thiệu sản phẩm, tách biệt với nội dung y khoa ở trên.
Đi bộ là bài tập chịu trọng lượng dễ duy trì nhất, nhưng thời tiết nắng nóng, mưa hay đường sá đông đúc khiến nhiều người lớn tuổi khó tập đều. Một chiếc máy chạy bộ tại nhà giúp bạn đi bộ ở tốc độ chậm, ổn định bất kể thời tiết. Ví dụ, máy chạy bộ đa năng Toshiko Ever Run có động cơ 3.0HP độ ồn thấp, tải trọng tới 120 kg, thảm chạy rộng 420×1200 mm, tùy chỉnh độ dốc, tay cầm đa năng và khóa an toàn tự động ngắt máy khi có sự cố.
Lưu ý: người đã được chẩn đoán loãng xương, có vấn đề thăng bằng hoặc bệnh tim mạch nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi tập; bắt đầu ở tốc độ thấp, luôn kẹp khóa an toàn và có thể vịn tay cầm. Tham khảo thêm bài đi bộ dốc trên máy chạy bộ và bị loãng xương có nên dùng ghế massage không.
Câu hỏi thường gặp về loãng xương
Loãng xương có chữa khỏi được không?
NHS mô tả loãng xương là bệnh mạn tính, nhưng điều trị có thể giảm nguy cơ gãy xương. Các nhóm thuốc như bisphosphonate (làm chậm quá trình hủy xương) hay thuốc đồng hóa (giúp tạo xương mới) do bác sĩ chỉ định tùy kết quả đo mật độ xương, tuổi và giới tính.
Nam giới có bị loãng xương không?
Có. Theo IOF, khoảng 1/5 nam giới trên 50 tuổi sẽ bị gãy xương do loãng xương. Nồng độ testosterone thấp cũng là yếu tố nguy cơ được NIAMS nêu.
Uống nhiều sữa có ngăn được loãng xương không?
Canxi chỉ là một phần. Phòng ngừa hiệu quả cần kết hợp đủ canxi và vitamin D, vận động chịu trọng lượng và tăng sức mạnh, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và phòng té ngã.
Bao lâu nên đo mật độ xương một lần?
Tần suất phụ thuộc vào nguy cơ của từng người và kết quả lần đo trước; bác sĩ sẽ chỉ định lịch phù hợp.
Kết luận
Loãng xương diễn tiến âm thầm nhưng có thể phòng ngừa và kiểm soát: ăn đủ canxi, vitamin D, vận động chịu trọng lượng – sức mạnh – thăng bằng đều đặn, phòng té ngã và đi khám để đánh giá nguy cơ khi có yếu tố nguy cơ. Nếu bạn muốn trải nghiệm máy chạy bộ, thiết bị hỗ trợ vận động tại nhà, hãy ghé showroom Toshiko gần nhất hoặc gọi hotline 0981.580.000 để được tư vấn.
Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.
Tài liệu tham khảo
- NHS – Osteoporosis. nhs.uk
- NIAMS (National Institutes of Health) – Osteoporosis. niams.nih.gov
- International Osteoporosis Foundation – Epidemiology of osteoporosis and fragility fractures. osteoporosis.foundation
- NHS – DEXA scan. nhs.uk
- Harvard Health Publishing – What can a bone density report tell you? harvardhealth.org
- NHS – Calcium. nhs.uk
- NHS – Hip fracture. nhs.uk
- Bull FC và cộng sự – World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. British Journal of Sports Medicine, 2020. PMC7719906
