
Hạ huyết áp tư thế đứng (orthostatic hypotension) là tình trạng huyết áp tụt xuống khi một người đứng dậy sau khi ngồi hoặc nằm, khiến họ thấy choáng váng, hoa mắt, thậm chí ngất. Đây là hiện tượng khá thường gặp ở người cao tuổi và là một trong những lý do khiến ông bà dễ bị ngã trong nhà. Bài viết giúp bạn hiểu tình trạng này, cách theo dõi huyết áp nằm – đứng tại nhà và khi nào cần đi khám.
Cập nhật lần cuối: 11/11/2026. Thông tin sức khỏe trong bài được tổng hợp từ các nguồn y khoa uy tín liệt kê ở cuối bài.
Hạ huyết áp tư thế đứng là gì?
Khi ta đứng lên, một phần máu dồn xuống chân và cơ thể phải tự điều chỉnh để giữ huyết áp ổn định. Theo Mayo Clinic, hạ huyết áp tư thế xảy ra khi có điều gì đó làm gián đoạn quá trình tự điều chỉnh này.
Về mặt chẩn đoán, Cleveland Clinic mô tả hạ huyết áp tư thế đứng là khi huyết áp tâm thu (số trên) giảm từ 20 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương (số dưới) giảm từ 10 mmHg trở lên trong vòng 3 phút sau khi đứng dậy. Tình trạng này ảnh hưởng tới nhiều người trên 60 tuổi, đặc biệt là người sống ở cơ sở chăm sóc dài hạn.
Lưu ý, tình trạng này khác với huyết áp thấp thường xuyên: một người có huyết áp bình thường, thậm chí đang điều trị tăng huyết áp, vẫn có thể bị tụt huyết áp khi đổi tư thế. Tìm hiểu thêm về huyết áp thấp nói chung.
Triệu chứng thường gặp

Theo Mayo Clinic, triệu chứng hay gặp nhất là cảm giác choáng váng, chóng mặt khi đứng lên, thường kéo dài không quá vài phút. Các nguồn y khoa như NHS (Anh) và Cleveland Clinic còn liệt kê:
- Nhìn mờ, tối sầm mắt.
- Cảm giác yếu người, mệt mỏi, buồn nôn.
- Lú lẫn, khó tập trung trong chốc lát.
- Đau đầu, hồi hộp, đánh trống ngực; một số người thấy đau vùng vai gáy hoặc khó thở.
- Ngất (mất ý thức thoáng qua).
Triệu chứng thường dịu đi khi người bệnh ngồi hoặc nằm xuống. Cleveland Clinic cũng lưu ý một số người không có triệu chứng rõ ràng, và thời tiết nóng có thể khiến triệu chứng nặng hơn. Chóng mặt có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, vì vậy việc xác định đúng nguyên nhân cần bác sĩ thăm khám.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Hạ huyết áp tư thế đứng thường là kết quả của nhiều yếu tố cộng lại. Tổng hợp từ MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ) và Mayo Clinic, có thể chia thành các nhóm sau:
| Nhóm nguyên nhân | Ví dụ |
|---|---|
| Mất nước | Uống ít nước, sốt, nôn, tiêu chảy, đổ nhiều mồ hôi khi trời nóng |
| Thuốc | Thuốc lợi tiểu, thuốc tim mạch và huyết áp, một số thuốc chống trầm cảm, chống lo âu, giảm đau |
| Bệnh lý thần kinh | Bệnh Parkinson, tổn thương thần kinh do đái tháo đường |
| Bệnh tim | Rối loạn nhịp tim, suy tim |
| Tuổi cao và lối sống | Tuổi từ 65 trở lên, nằm lâu do ốm hoặc chấn thương, uống rượu, tụt huyết áp sau bữa ăn |
Mayo Clinic cảnh báo rằng nếu kéo dài, hạ huyết áp tư thế có thể gây biến chứng, đặc biệt ở người cao tuổi. Thường gặp nhất là té ngã do ngất. Những đợt dao động huyết áp lặp lại cũng có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ do giảm lưu lượng máu lên não.
Cách tự đo huyết áp nằm – đứng tại nhà

Tại bệnh viện, nhân viên y tế thường đo huyết áp ở hai tư thế để phát hiện tình trạng này. Viện Lão hóa Quốc gia Hoa Kỳ (NIA) cũng khuyên người cao tuổi nên được đo huyết áp cả khi nằm và khi đứng. Quy trình dưới đây được tóm tắt từ hướng dẫn đo huyết áp nằm – đứng của Hội Bác sĩ Hoàng gia Anh (RCP). Nếu thực hiện ở nhà, hãy coi đây là cách thu thập thông tin để mang tới bác sĩ, không phải để tự chẩn đoán:
- Chuẩn bị: luôn có một người đứng cạnh để đỡ khi cần. Đo gần giường hoặc ghế chắc chắn để người được đo có thể ngồi xuống ngay.
- Lần đo 1 – tư thế nằm: nằm nghỉ ít nhất 5 phút rồi đo huyết áp và nhịp tim.
- Lần đo 2 – trong phút đầu tiên sau khi đứng: đứng dậy từ từ, đo lại trong vòng 1 phút.
- Lần đo 3 – sau 3 phút đứng: đo thêm một lần. RCP hướng dẫn đo lặp lại nếu huyết áp vẫn đang giảm.
- Ghi lại triệu chứng trong lúc đo: chóng mặt, choáng, nhìn mờ, yếu người, hồi hộp…
Theo RCP, kết quả được xem là dương tính khi huyết áp tâm thu giảm từ 20 mmHg trở lên, hoặc tâm thu tụt xuống dưới 90 mmHg khi đứng, hoặc tâm trương giảm 10 mmHg kèm triệu chứng. Nếu kết quả gợi ý hạ huyết áp tư thế, hãy mang bảng ghi chép tới bác sĩ.
Nếu người được đo choáng nhiều khi đứng, dừng ngay và cho ngồi hoặc nằm xuống. Xem lại tư thế và cách quấn vòng bít trong bài cách đo huyết áp tại nhà đúng chuẩn.
Mẹo đứng dậy từ từ và sinh hoạt hằng ngày

Bên cạnh hướng điều trị của bác sĩ, một số thói quen nhỏ có thể giúp hạn chế cơn choáng. Các gợi ý dưới đây tổng hợp từ NHS, Cleveland Clinic, MedlinePlus và tờ thông tin bệnh nhân của Bệnh viện Kingston and Richmond (NHS):
- Dậy theo từng bước: từ nằm chuyển sang ngồi, ngồi thõng chân bên mép giường vài phút rồi mới đứng. Đứng vững rồi mới bước đi.
- Vận động chân trước khi đứng: gập duỗi cổ chân, siết cơ mông, dậm chân tại chỗ khi còn ngồi.
- Bám vào vật chắc chắn khi đứng lên, chẳng hạn thành giường hoặc tay vịn.
- Uống đủ nước: tờ thông tin của Kingston and Richmond gợi ý uống 1–2 cốc nước trước khi đứng dậy. Người có bệnh tim hoặc thận cần hỏi bác sĩ lượng nước phù hợp.
- Hạn chế rượu bia, tránh tắm nước quá nóng và tránh bữa ăn quá no, nhiều tinh bột.
- Tất áp lực (vớ y khoa) có thể được bác sĩ khuyên dùng để hạn chế máu dồn xuống chân.
- Khi thấy choáng: dừng lại, ngồi hoặc nằm xuống ngay. MedlinePlus gợi ý nằm và kê chân cao hơn tim cho tới khi đỡ.
Đặc biệt, MedlinePlus nhấn mạnh: không tự ý ngừng bất kỳ loại thuốc nào trước khi trao đổi với bác sĩ. Nếu nghi thuốc là nguyên nhân, NHS cho biết bác sĩ có thể cân nhắc đổi thuốc hoặc chỉnh liều. Việc này cần được bác sĩ quyết định.
Vì nguy cơ té ngã là mối lo lớn nhất, gia đình nên rà soát lại nhà ở: bật đèn ngủ, dọn đồ vướng lối đi, lắp tay vịn ở nhà vệ sinh. Xem thêm hướng dẫn chi tiết trong bài phòng té ngã cho người cao tuổi.
Khi nào cần đi khám và dấu hiệu gọi cấp cứu 115
Thỉnh thoảng choáng nhẹ khi đứng lên thường không đáng lo. Tuy vậy, Mayo Clinic và Cleveland Clinic khuyên nên đi khám nếu bạn thường xuyên bị chóng mặt khi đứng dậy, kể cả khi chỉ thoáng qua. Nên khám sớm hơn nếu triệu chứng xuất hiện sau khi dùng thuốc mới, đã từng ngã do choáng, hoặc có bệnh nền như đái tháo đường, Parkinson, bệnh tim.
Gọi cấp cứu 115 ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Ngất, mất ý thức dù chỉ vài giây. Mayo Clinic nhấn mạnh đây là tình trạng nghiêm trọng.
- Đau ngực, khó thở, tim đập không đều kèm choáng.
- Ngã có thể chấn thương đầu hoặc nghi gãy xương.
- Dấu hiệu đột quỵ theo quy tắc F.A.S.T. của Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ (thuộc AHA): méo một bên mặt, yếu hoặc tê một bên tay, nói khó hoặc nói ngọng. Gọi cấp cứu ngay cả khi triệu chứng đã tự hết.
- Người bệnh bất tỉnh, không thở hoặc không có mạch: gọi 115 và làm hồi sức tim phổi nếu bạn đã được hướng dẫn.
Máy đo huyết áp bắp tay Toshiko BPM-01: hỗ trợ ghi chép tại nhà
Phần này giới thiệu sản phẩm, tách biệt với nội dung y khoa ở trên.
Để ghi lại số đo và mang tới bác sĩ, một chiếc máy đo bắp tay dễ dùng sẽ tiện lợi cho cả nhà. Máy đo huyết áp điện tử bắp tay Toshiko BPM-01 có các thông số sau:
- Đo theo phương pháp dao động ký, dải đo áp suất 0–299 mmHg, nhịp tim 40–180 nhịp/phút.
- Sai số áp suất ±3 mmHg.
- Màn hình LCD hiển thị số rõ ràng.
- 2 bộ nhớ, mỗi bộ lưu 99 kết quả, thuận tiện khi hai người trong nhà cùng dùng hoặc khi cần xem lại các lần đo nằm – đứng.
- Kích thước gọn 129×96×53 mm; dùng nguồn DC 6V hoặc cổng USB Type-C.
Máy đo tại nhà chỉ hỗ trợ ghi chép, không thay thế việc khám. Người có bệnh tim mạch hoặc đang dùng thuốc huyết áp nên hỏi bác sĩ về cách đo và đọc kết quả phù hợp. Bạn có thể xem thêm các sản phẩm chăm sóc tại nhà trong danh mục thiết bị hỗ trợ sức khỏe.
Câu hỏi thường gặp
Hạ huyết áp tư thế đứng có nguy hiểm không?
Phần lớn các cơn choáng chỉ kéo dài vài giây đến vài phút. Tuy nhiên, theo Mayo Clinic, nếu tình trạng kéo dài có thể dẫn tới té ngã và làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhất là ở người cao tuổi. Vì vậy nên đi khám khi triệu chứng lặp lại.
Người bị tăng huyết áp có thể bị hạ huyết áp tư thế không?
Có. MedlinePlus liệt kê tăng huyết áp và các thuốc tim mạch, thuốc lợi tiểu trong số nguyên nhân thường gặp. Không tự giảm hay ngừng thuốc; hãy mang kết quả đo nằm – đứng tới bác sĩ để được điều chỉnh.
Có nên tự đo huyết áp nằm – đứng cho ông bà ở nhà?
Có thể làm nếu luôn có người đứng cạnh đỡ và dừng ngay khi ông bà choáng. Kết quả chỉ mang tính tham khảo để báo bác sĩ, không dùng để tự chẩn đoán hay tự chỉnh thuốc.
Bị choáng khi đang đứng thì làm gì?
Dừng lại, ngồi hoặc nằm xuống ngay, kê chân cao nếu được, và chờ tới khi hết hẳn mới đứng lại từ từ. Nếu ngất, đau ngực, khó thở hoặc có dấu hiệu đột quỵ, gọi 115.
Kết luận
Hạ huyết áp tư thế đứng khá phổ biến ở người cao tuổi. Đứng dậy theo từng bước, uống đủ nước, theo dõi huyết áp nằm – đứng và chia sẻ số liệu với bác sĩ là những việc gia đình có thể làm ngay. Đừng tự ý ngừng thuốc, và gọi 115 khi có dấu hiệu cấp cứu. Nếu bạn cần tư vấn thêm về máy đo huyết áp hoặc thiết bị hỗ trợ người cao tuổi, hãy ghé showroom Toshiko gần nhất hoặc gọi hotline 0981.580.000.
Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.
Tài liệu tham khảo
- Mayo Clinic – Orthostatic hypotension (postural hypotension): Symptoms and causes
- Cleveland Clinic – Orthostatic Hypotension
- NHS – Low blood pressure (hypotension)
- MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine) – Low blood pressure
- Royal College of Physicians – Measurement of lying and standing blood pressure – 2025
- Kingston and Richmond NHS Foundation Trust – Postural hypotension (patient leaflet)
- National Institute on Aging (NIA) – Falls and Fractures in Older Adults: Causes and Prevention
- American Stroke Association (American Heart Association) – Stroke Symptoms and Warning Signs
Sản phẩm Toshiko liên quan

Máy đo huyết áp điện tử bắp tay Toshiko BPM-01
1.190.000đ
1.590.000đ

Máy massage mắt Toshiko M3
1.590.000đ
1.990.000đ

Xe lăn đa năng kết hợp giường 4 trong 1 Toshiko P9
11.990.000đ
12.990.000đ


