
Chăm sóc người sa sút trí tuệ tại nhà cần sự kiên nhẫn và phương pháp. Nói ngắn gọn: giao tiếp chậm và đơn giản, giữ lịch sinh hoạt ổn định, làm ngôi nhà an toàn hơn, hỗ trợ vệ sinh – ăn uống một cách tôn trọng, bình tĩnh trước cơn kích động và đừng quên chăm sóc chính mình. Bài viết kèm dấu hiệu cần gọi cấp cứu 115.
Cập nhật lần cuối: 13/11/2026. Thông tin sức khỏe trong bài được tổng hợp từ các nguồn y khoa uy tín liệt kê ở cuối bài.
Sa sút trí tuệ và gánh nặng của người chăm sóc
Sa sút trí tuệ là tình trạng suy giảm trí nhớ, tư duy và khả năng tự sinh hoạt. Theo WHO, năm 2021 thế giới có khoảng 57 triệu người sống chung với bệnh, mỗi năm thêm gần 10 triệu ca mới. Người chăm sóc trong gia đình dành trung bình khoảng 5 giờ mỗi ngày để chăm sóc và trông chừng người bệnh, phụ nữ đảm nhận khoảng 70% số giờ này.
Giao tiếp: nói chậm, ngắn và tôn trọng

Viện Lão hóa Quốc gia Hoa Kỳ (NIA) gợi ý:
- Nhìn vào mắt và gọi tên người bệnh trước khi nói; để ý giọng nói, nét mặt, cử chỉ.
- Cho thêm thời gian để trả lời; ưu tiên câu hỏi có/không, nếu chưa hiểu thì diễn đạt lại bằng từ khác.
- Không nói về người bệnh như thể họ vắng mặt, không dùng giọng nói với trẻ con.
- Chạm nhẹ, nắm tay để hướng dẫn hoặc trấn an.
Lịch sinh hoạt, giấc ngủ và lú lẫn chiều tối
Lịch thức dậy, ăn, tắm, đi dạo, đi ngủ gần như giống nhau mỗi ngày giúp người bệnh bớt bối rối. Nhiều người trở nên bồn chồn, lú lẫn hơn vào cuối chiều và tối (thường gọi là "sundowning"). NIA khuyên cho người bệnh tiếp xúc ánh sáng ban ngày, vận động nhẹ mỗi ngày nhưng không xếp lịch quá dày, tránh rượu và đồ uống có caffeine vào cuối ngày, hạn chế ngủ trưa dài hoặc ngủ gật lúc chiều muộn.
Về giấc ngủ ban đêm, NHS (Anh) gợi ý đặt cạnh giường đồng hồ hiển thị rõ ngày hay đêm, giữ phòng ngủ dễ chịu với đèn ngủ hoặc rèm cản sáng; nếu mất ngủ kéo dài, hãy trao đổi với bác sĩ.
An toàn trong nhà và phòng té ngã

NIA xếp ánh sáng kém vào nhóm nguy cơ cần xử lý trước. Các điều chỉnh nên ưu tiên:
| Khu vực | Việc nên làm |
|---|---|
| Hành lang, phòng ngủ | Đèn ngủ hoặc đèn cảm biến tự bật; dọn vật cản trên lối từ giường đến nhà vệ sinh |
| Phòng tắm | Tay vịn trong khu tắm và cạnh bồn cầu, màu tương phản với tường; miếng chống trơn |
| Cầu thang | Dán băng màu sáng ở mép bậc; sửa lan can lỏng |
| Nước nóng | Đặt bình nóng lạnh khoảng 49°C (120°F) để tránh bỏng |
| Bếp | Núm vặn an toàn, công tắc tự ngắt |
| Thuốc, vật nguy hiểm | Cất thuốc, dao, chìa khoá xe ở nơi có khoá |
Xem thêm bài phòng té ngã cho người cao tuổi và cách giúp người cao tuổi đứng dậy an toàn.
Vệ sinh cá nhân và đi vệ sinh
Khi tắm, NHS khuyên hỏi người bệnh muốn được giúp thế nào, trấn an rằng họ sẽ không bị đau, dùng ghế tắm hoặc vòi sen cầm tay, dùng loại xà phòng họ quen và ở lại bên cạnh nếu họ không muốn ở một mình.
Với việc đi vệ sinh, Hội Alzheimer Anh gợi ý:
- Nhắc đi vệ sinh mỗi 2–4 giờ nếu người bệnh tiểu không tự chủ, gắn với mốc ngủ dậy, trước bữa ăn, trước khi ngủ.
- Để ý dấu hiệu: bồn chồn, đi tới đi lui, đứng lên ngồi xuống liên tục, kéo quần áo.
- Dán biển có chữ và hình trên cửa nhà vệ sinh, chiếu sáng lối đi ban đêm; để bô cạnh giường.
- Chọn quần lưng thun; hạn chế uống nước 2 giờ trước khi ngủ nhưng vẫn uống đủ trong ngày.
NHS lưu ý nhiễm trùng tiết niệu, táo bón và một số thuốc có thể làm tiểu không tự chủ nặng hơn. Nếu người bệnh hay táo bón, tham khảo bài táo bón ở người cao tuổi.
Ăn uống và đủ nước
Theo NHS, người bệnh có thể không nhận ra mình khát; mất nước làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu, táo bón và khiến lú lẫn nặng hơn. Nên dành đủ thời gian cho bữa ăn, mời món họ thích với phần nhỏ, chuẩn bị món cầm tay được nếu họ khó dùng thìa đũa, và đựng nước trong cốc dễ cầm, dễ thấy. Nếu người bệnh hay sặc hoặc sụt cân, hãy báo bác sĩ.
Khi người bệnh kích động, cáu gắt
Kích động thường có lý do. NIA nêu các yếu tố hay gặp: đau, thiếu ngủ, táo bón, thay đổi đột ngột về nơi ở hay người chăm sóc, quá ồn, bị ép làm việc quá sức, cô đơn, tác dụng phụ của thuốc. Cách xử lý: giữ bình tĩnh, nói nhỏ nhẹ, không tranh cãi, trấn an rằng họ đang an toàn; giảm tiếng ồn; đánh lạc hướng bằng đồ ăn nhẹ, bản nhạc yêu thích hoặc đi dạo. Nếu người bệnh gây hấn, giữ khoảng cách an toàn đến khi họ dịu lại. Hành vi gây hấn ngày càng nặng là lý do cần đi khám.
Chăm sóc người chăm sóc
NHS nhấn mạnh nhu cầu của người chăm sóc quan trọng không kém người bệnh. Hãy nhờ người thân thay phiên để nghỉ ngơi định kỳ, phân công rõ việc trong gia đình và đừng tự trách khi thấy quá tải. Nếu bạn mất ngủ, buồn chán kéo dài hoặc kiệt sức, hãy nói chuyện với bác sĩ.
Dấu hiệu cần đi khám hoặc gọi cấp cứu 115
Sa sút trí tuệ thường tiến triển từ từ, nên thay đổi đột ngột trong vài giờ đến vài ngày là tín hiệu cần chú ý. Gọi 115 hoặc đưa đến cơ sở cấp cứu ngay khi:
- Lú lẫn tăng đột ngột: NHS khuyên đi cấp cứu ngay. Nguyên nhân có thể là mê sảng do nhiễm trùng (nhiễm trùng tiết niệu thường gặp ở người sa sút trí tuệ), đột quỵ, hạ đường huyết, chấn thương đầu hoặc do thuốc.
- Dấu hiệu đột quỵ: theo NHS, gồm méo mặt một bên, không nhấc được cả hai tay, nói ngọng hoặc lẫn lộn – gọi cấp cứu ngay, kể cả khi triệu chứng đã tự hết.
- Ngã đập đầu kèm dấu hiệu nặng: theo NHS, như bất tỉnh, không giữ được tỉnh táo, co giật, chảy dịch từ tai hoặc mũi, tê yếu mới xuất hiện, khó đi lại, khó nói hoặc hành vi thay đổi.
Nên đưa đi khám sớm khi sau ngã đập đầu có nôn, chóng mặt hoặc người bệnh đang dùng thuốc chống đông; khi kích động tăng dần, tiểu không tự chủ mới xuất hiện, sốt hoặc bỏ ăn.
Ghế nâng hạ đa năng Toshiko P1: hỗ trợ người chăm sóc
Phần này giới thiệu sản phẩm, tách biệt với nội dung y khoa ở trên.

Khi người bệnh đi lại khó khăn, ghế nâng hạ đa năng Toshiko P1 giúp người chăm sóc đỡ vất vả khi chuyển người, đi vệ sinh, đi tắm:
- 4 chức năng: nâng và chuyển người từ giường sang ghế; ghế bô vệ sinh tại chỗ; xe lăn nâng di chuyển trong nhà; đưa người bệnh đi tắm, đưa thẳng vào bồn cầu.
- Nâng hạ bằng chốt thuỷ lực, tay quay điều chỉnh; khung thép không gỉ và nhựa cao cấp; tải trọng 150 kg.
- Kích thước 540 × (950–1150) × 830 mm; bánh xe 3 inch xoay 360° có phanh; bảo hành 24 tháng.
Khi sử dụng: luôn khoá phanh trước khi chuyển người lên xuống; luôn có người giám sát, không để người bệnh ngồi một mình; giải thích từng bước bằng câu ngắn. Nếu người bệnh yếu nhiều hoặc có bệnh nền, hãy hỏi bác sĩ hoặc điều dưỡng về kỹ thuật chuyển người. Ghế là thiết bị hỗ trợ sinh hoạt, không điều trị bệnh. Xem thêm danh mục thiết bị hỗ trợ Toshiko.
Câu hỏi thường gặp
Có nên sửa lại khi người bệnh nhớ nhầm?
Thường không cần. NIA khuyên tránh tranh cãi, trấn an và chuyển hướng câu chuyện nhẹ nhàng.
Người bệnh không chịu tắm thì làm sao?
Chọn lúc họ thoải mái nhất, giải thích từng bước, dùng ghế tắm; nếu vẫn từ chối, đừng ép mà thử lại sau.
Vì sao người bệnh bồn chồn vào chiều tối?
Lịch sinh hoạt đều, ánh sáng và vận động ban ngày, hạn chế caffeine có thể giúp; nếu không cải thiện, hãy hỏi bác sĩ.
Lú lẫn tăng đột ngột có phải do bệnh nặng thêm?
Không nên mặc định như vậy. Nguyên nhân có thể là nhiễm trùng, đột quỵ hoặc chấn thương đầu – cần đi cấp cứu ngay.
Ghế nâng hạ có thay được người chăm sóc không?
Không. Khi dùng ghế luôn cần người giám sát.
Kết luận
Chăm sóc người sa sút trí tuệ tại nhà dựa trên vài nguyên tắc: giao tiếp tôn trọng, lịch sinh hoạt ổn định, nhà đủ sáng và an toàn, hỗ trợ vệ sinh – ăn uống khéo léo, tìm nguyên nhân khi người bệnh kích động và chia sẻ gánh nặng để người chăm sóc không kiệt sức. Hãy gọi 115 khi có lú lẫn đột ngột, dấu hiệu đột quỵ hoặc chấn thương đầu nặng.
Để được tư vấn ghế nâng hạ Toshiko P1 và các thiết bị hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi, mời bạn ghé showroom Toshiko hoặc gọi hotline 0981.580.000.
Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.
Tài liệu tham khảo
- WHO – Dementia (Fact sheet) – 2026
- National Institute on Aging (NIA) – Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease
- National Institute on Aging (NIA) – Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease
- National Institute on Aging (NIA) – Alzheimer's Caregiving: Home Safety Tips
- NHS – Looking after someone with dementia
- Alzheimer's Society – Reducing and managing accidents
- NHS – Sudden confusion (delirium)
- NHS – Stroke: Symptoms
- NHS – Head injury and concussion
Sản phẩm Toshiko liên quan


Máy massage mắt Toshiko M3
1.590.000đ
1.990.000đ

Xe lăn đa năng kết hợp giường 4 trong 1 Toshiko P9
11.990.000đ
12.990.000đ


