
Cách giúp người cao tuổi đứng dậy an toàn là kỹ năng mà hầu hết người chăm sóc trong gia đình đều cần, dù là đỡ ông bà dậy khỏi ghế bành, mép giường hay bồn cầu. Đỡ đúng cách giúp ông bà giữ được sự chủ động, giảm nguy cơ ngã, đồng thời bảo vệ lưng của chính người chăm sóc. Dưới đây là các bước cơ bản tổng hợp từ những hướng dẫn chăm sóc uy tín.
Cập nhật lần cuối: 11/11/2026. Thông tin sức khỏe trong bài được tổng hợp từ các nguồn y khoa uy tín liệt kê ở cuối bài.
Đánh giá trước: ông bà tự đứng được đến đâu?
Nguyên tắc đầu tiên là để ông bà tự làm càng nhiều càng tốt, người chăm sóc chỉ hỗ trợ phần còn thiếu. Tổ chức Marie Curie (Anh) khuyên chỉ nên giúp ai đó đứng, đi lại hoặc ra khỏi giường khi họ không thể tự làm một cách an toàn, và tốt nhất là sau khi đã được nhân viên y tế hướng dẫn phương pháp phù hợp. Trước khi đỡ, hãy tự hỏi:
- Ông bà có tỉnh táo, hiểu và làm theo hướng dẫn không?
- Ông bà có chịu được sức nặng trên hai chân không? Hôm nay có mệt, choáng hay đau bất thường không?
- Bạn có đủ sức, lưng có đang đau không? Carer Gateway (Chính phủ Úc) lưu ý người chăm sóc cần tự đánh giá mình có đủ sức hay cần thêm người giúp, và không nên đỡ người khác khi đang bị chấn thương lưng.
Bảng dưới đây chỉ là gợi ý chung:
| Tình trạng của ông bà | Cách hỗ trợ gợi ý |
|---|---|
| Tự đứng được, chỉ chậm hoặc hơi chao | Nhắc từng bước, đứng cạnh để quan sát, để sẵn khung tập đi hoặc gậy ở gần |
| Đứng được nhưng cần trợ lực nhẹ | Một người đứng bên cạnh hỗ trợ, ông bà tự chống tay vào tay vịn ghế để đẩy người lên |
| Không chịu được phần lớn sức nặng trên chân | Không tự bế hay kéo; hỏi nhân viên y tế về dụng cụ như ghế nâng hạ, thiết bị hỗ trợ đứng hoặc máy nâng chuyển |
| Vừa bị ngã, đau nhiều, lơ mơ | Không đỡ dậy vội; xem mục "Nếu ông bà bị ngã" bên dưới và gọi 115 khi cần |
Kỹ thuật đứng dậy từ ghế: từng bước "mũi qua ngón chân"

Các bước sau được tóm tắt từ tờ hướng dẫn "Top tips to stand safely" của Bệnh viện Đại học Plymouth (NHS). Bạn hướng dẫn bằng lời, chậm rãi, để ông bà tự thực hiện:
- Dịch mông ra mép ghế: nhích dần mông về phía trước tới gần mép ghế.
- Kéo chân về phía sau: đặt hai bàn chân lùi về dưới gối, gót chạm sàn.
- Nghiêng người về trước, "mũi qua ngón chân": cúi thân về phía trước cho tới khi mũi gần thẳng phía trên ngón chân. Một số người thấy dễ hơn khi đung đưa nhẹ vài lần để lấy đà.
- Đẩy tay và đứng lên: chống tay lên mép ghế để đẩy người lên, nhìn thẳng về phía trước và đứng lên.
- Đứng vững rồi mới bước: lúc này mới cầm khung tập đi hoặc gậy nếu có. Tờ hướng dẫn lưu ý không bám vào khung tập đi để kéo mình đứng dậy vì khung có thể đổ ngược về phía người dùng.
Trong lúc đó, bạn đứng ở bên cạnh, sẵn sàng đỡ khi ông bà mất thăng bằng, chứ không kéo ông bà lên. Hãy nói trước cho ông bà biết bạn sắp làm gì; Carer Gateway khuyên báo cho người được chăm sóc biết khi nào và di chuyển đi đâu để họ cùng phối hợp.
Đừng vội bước đi ngay. Viện Lão hóa Quốc gia Hoa Kỳ (NIA) cho biết đứng dậy quá nhanh có thể làm huyết áp tụt và khiến người cao tuổi chao đảo. Nếu ông bà hay choáng khi đứng lên, hãy đọc thêm bài hạ huyết áp tư thế đứng và trao đổi với bác sĩ.
Đứng dậy khỏi giường và bồn cầu
Với giường, cho ông bà chuyển từ nằm sang ngồi thõng chân ở mép giường một lúc rồi mới áp dụng các bước trên. Ở nhà vệ sinh, tay vịn gắn chắc vào tường giúp ông bà có điểm tựa thay vì bám vào bồn rửa hay giá treo khăn. Xem thêm gợi ý sắp xếp nhà cửa trong bài phòng té ngã cho người cao tuổi.
Những điều không nên làm khi đỡ ông bà
Tài liệu hướng dẫn di chuyển người bệnh của NHS Fife (Scotland) xếp các kỹ thuật sau vào nhóm không an toàn, có nguy cơ chấn thương cao cho cả người chăm sóc lẫn người được chăm sóc:
- Kéo dưới nách (luồn tay dưới nách hoặc qua tay để nhấc người lên).
- Để ông bà vòng tay ôm cổ người chăm sóc rồi kéo lên.
- Bế, nhấc toàn bộ cơ thể bằng tay.
Ngoài ra, Marie Curie khuyến cáo không cố đỡ toàn bộ hoặc phần lớn sức nặng của người bệnh vì có thể làm cả hai bị thương. Cũng không nên nắm cổ tay, cánh tay để kéo giật người lên. NHS lưu ý nâng đỡ sai cách có thể gây bầm tím, rách da cho người được chăm sóc.
Bảo vệ lưng của người chăm sóc

Theo NHS, chấn thương lưng là loại chấn thương thường gặp nhất ở người chăm sóc, có thể hạn chế vận động và mất nhiều thời gian để hồi phục. Một vài nguyên tắc được Carer Gateway khuyến nghị:
- Khi đỡ từ vị trí thấp, gập gối, giữ lưng thẳng và đứng lên bằng cách duỗi gối, thay vì cúi gập lưng.
- Chỉ di chuyển người khi thật cần thiết; nhờ thêm người khi thấy quá sức.
- Hỏi nhân viên y tế cách sử dụng dụng cụ trước khi dùng để tránh chấn thương cho cả hai.
NHS cũng cho biết chuyên viên hoạt động trị liệu (occupational therapist) có thể tư vấn kỹ thuật và dụng cụ phù hợp với từng người.
Duy trì sức cơ chân: bài 30 giây đứng lên ngồi xuống
NIA cho biết tập luyện đều đặn giúp cơ bắp khỏe hơn, và các môn như yoga, Pilates, thái cực quyền có thể cải thiện thăng bằng. Tình trạng yếu cơ khi lớn tuổi được phân tích kỹ hơn trong bài teo cơ ở người cao tuổi.
Để theo dõi sức cơ chân, chương trình phòng ngừa té ngã STEADI của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) sử dụng bài kiểm tra "30 giây đứng lên ngồi xuống". Người được kiểm tra ngồi giữa một chiếc ghế lưng thẳng, không tay vịn (mặt ghế cao khoảng 43 cm), hai tay bắt chéo trước ngực, rồi đứng lên hẳn và ngồi xuống liên tục trong 30 giây. Nếu phải dùng tay để đứng dậy, bài kiểm tra dừng lại. CDC hướng dẫn người thực hiện đứng ngay cạnh để đảm bảo an toàn.
Số lần dưới mức sau được CDC xem là dưới trung bình và gợi ý nguy cơ té ngã:
- 65–69 tuổi: nam dưới 12, nữ dưới 11 lần.
- 70–74 tuổi: nam dưới 12, nữ dưới 10 lần.
- 75–79 tuổi: nam dưới 11, nữ dưới 10 lần.
- 80–84 tuổi: nam dưới 10, nữ dưới 9 lần.
Đây là công cụ sàng lọc dành cho nhân viên y tế. Nếu thử ở nhà, hãy kê ghế sát tường, luôn có người đứng cạnh và dừng ngay khi ông bà mệt hoặc choáng. Kết quả thấp là lý do để đi khám, không phải để tự tập nặng hơn.
Nếu ông bà bị ngã thì làm gì?
Hướng dẫn của NHS về té ngã và NIA có những điểm chung sau:
- Giữ bình tĩnh, để ông bà nằm yên vài phút, kiểm tra xem có đau hay chấn thương không. NIA lưu ý đứng dậy quá nhanh hoặc sai cách có thể làm chấn thương nặng hơn.
- Nếu ông bà thấy ổn và tự làm được: nghiêng sang một bên, chống lên hai tay và hai gối, bò tới một chiếc ghế chắc chắn, đặt tay lên mặt ghế, đưa một chân ra trước đặt phẳng trên sàn rồi từ từ đứng lên, xoay người ngồi xuống nghỉ.
- Người nhà chỉ hỗ trợ nhẹ. NHS khuyên giúp cẩn thận nếu người đó tự đứng dậy được, nhưng không tự bế người bị ngã lên.
- Nếu không đứng dậy được: giữ ấm bằng chăn, khăn hoặc áo khoác, gọi thêm người giúp.
Gọi cấp cứu 115 ngay khi người bị ngã có thể chấn thương đầu, lưng, cổ hoặc hông (NHS), không thể đứng dậy, bất tỉnh, lơ mơ, đau ngực, khó thở hoặc chảy máu nhiều. Sau khi ngã, kể cả không bị thương, nên đưa ông bà đi khám.
Ghế nâng hạ đa năng Toshiko P1: hỗ trợ di chuyển trong nhà

Phần này giới thiệu sản phẩm, tách biệt với nội dung y khoa ở trên.
Khi ông bà khó tự đứng dậy, dụng cụ hỗ trợ giúp giảm việc phải bế, nhấc bằng tay. Ghế nâng hạ đa năng Toshiko P1 có các đặc điểm:
- 4 công dụng: hỗ trợ chuyển người từ giường sang ghế, dùng làm ghế vệ sinh (có bô), di chuyển trong nhà, hỗ trợ tắm.
- Nâng hạ bằng chốt thủy lực có khóa an toàn; dây đai an toàn điều chỉnh được giúp giữ người ngồi ổn định.
- Bánh xe 3 inch xoay 360°, có phanh.
- Khung inox kết hợp nhựa cao cấp, tải trọng 150 kg.
- Kích thước 540×(950–1150)×830 mm; bảo hành 24 tháng.
Thiết bị giúp việc chăm sóc tiện lợi hơn, không thay thế hướng dẫn của nhân viên y tế. Người có bệnh nền, vừa phẫu thuật hoặc sau tai biến nên hỏi bác sĩ về cách dùng phù hợp. Tham khảo thêm các sản phẩm khác trong danh mục thiết bị hỗ trợ người cao tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Có nên kéo tay để giúp ông bà đứng dậy nhanh hơn?
Không nên. Kéo tay hoặc luồn tay dưới nách để nhấc người lên được các hướng dẫn chăm sóc như của NHS Fife xếp vào nhóm kỹ thuật không an toàn. Hãy để ông bà tự đẩy tay trên tay vịn, bạn chỉ đứng cạnh hỗ trợ.
Người chăm sóc trong gia đình có cần được hướng dẫn trước không?
Nên có. NHS và Marie Curie đều khuyên người thường xuyên phải đỡ, di chuyển người thân nên được nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp hoặc tham gia khóa tập huấn về di chuyển an toàn. Bạn có thể hỏi bác sĩ, điều dưỡng hoặc chuyên viên phục hồi chức năng khi ông bà đi khám.
Ông bà hay choáng khi vừa đứng lên thì sao?
Cho ông bà ngồi nghỉ một lúc trước khi đứng, đứng vững rồi mới bước. Nếu lặp lại, hãy đưa ông bà đi khám vì có thể liên quan đến huyết áp hoặc thuốc đang dùng.
Kết luận
Giúp ông bà đứng dậy an toàn không đòi hỏi sức mạnh mà cần đúng kỹ thuật: đánh giá trước, hướng dẫn ông bà dịch mông ra mép ghế, kéo chân về sau, nghiêng người "mũi qua ngón chân" rồi đẩy tay đứng lên. Tránh kéo tay, kéo dưới nách hay để ông bà ôm cổ, và nhờ thêm người hoặc dụng cụ khi cần. Nếu bạn muốn được tư vấn về ghế nâng hạ hay các thiết bị hỗ trợ khác, hãy ghé showroom Toshiko gần nhất hoặc gọi hotline 0981.580.000.
Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.
Tài liệu tham khảo
- University Hospitals Plymouth NHS Trust – Top tips to stand safely – 2025
- NHS – How to move, lift and handle someone else
- NHS Fife – Appendix 2: Controversial Techniques
- Marie Curie – Supporting a person to stand and walk
- Carer Gateway (Australian Government) – Lifting and moving people safely
- CDC STEADI – Assessment: 30-Second Chair Stand – 2017
- National Institute on Aging (NIA) – Falls and Fractures in Older Adults: Causes and Prevention
- NHS – Falls
Sản phẩm Toshiko liên quan


Gối massage cổ vai gáy Toshiko V5
499.000đ
599.000đ

Máy massage nâng cơ mặt Toshiko V8
499.000đ
990.000đ


