Trả trước chỉ từ 3.000.000đ, nhận ghế massage về nhà. Góp 0% lãi suất. Xem ưu đãi

Góc sức khỏe

Đau thần kinh tọa: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí

Đau thần kinh tọa gây đau lan từ thắt lưng xuống chân, có thể kèm tê bì và yếu cơ. Nguyên nhân xuất phát do hẹp ống sống, thoát vị đĩa đệm hoặc trượt đốt sống.

Đau thần kinh tọa: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí

  

Đau thần kinh tọa là tình trạng đau lan từ vùng thắt lưng xuống mông, mặt sau đùi và có thể kéo dài đến bàn chân. Cơn đau thường xuất hiện ở một bên cơ thể, kèm tê bì, châm chích hoặc cảm giác như điện giật, khiến người bệnh gặp khó khăn khi đi lại và sinh hoạt. Bài viết dưới đây giúp bạn nhận biết nguyên nhân, triệu chứng, cách tự chăm sóc và những dấu hiệu cần đi cấp cứu khi mắc bệnh lý này.

Đau thần kinh tọa là gì?

Theo NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh), đau thần kinh tọa xảy ra khi dây thần kinh tọa - dây thần kinh kéo dài từ vùng thắt lưng xuống mông, chân và bàn chân bị kích thích hoặc chèn ép. Đây không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là triệu chứng của một vấn đề khác ở cột sống hoặc vùng chậu, như được mô tả trong tài liệu về đau thần kinh tọa của MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).

Tình trạng này có thể gây đau dọc theo đường đi của dây thần kinh, thường chỉ ảnh hưởng đến một bên cơ thể. Cơn đau có thể xuất hiện đột ngột hoặc tăng dần, tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ chèn ép.

Tiên lượng của đau thần kinh tọa nhìn chung khá tốt. NHS cho biết nhiều trường hợp cải thiện trong vài tuần đến vài tháng, dù một số người có thể bị đau kéo dài hoặc tái phát. Cleveland Clinic nhận định tiên lượng nhìn chung tốt, nhiều trường hợp cải thiện trong khoảng 4 - 6 tuần và phần lớn người bệnh hồi phục không cần phẫu thuật.

Đau thần kinh tọa xảy ra khi dây thần kinh tọa - dây thần kinh kéo dài từ vùng thắt lưng xuống mông, chân và bàn chân
Đau thần kinh tọa xảy ra khi dây thần kinh tọa - dây thần kinh kéo dài từ vùng thắt lưng xuống mông, chân và bàn chân

Nguyên nhân thường gặp gây đau thần kinh tọa

Theo NHS, thoát vị đĩa đệm là nguyên nhân phổ biến nhất gây đau thần kinh tọa. Khi một phần đĩa đệm lồi hoặc thoát ra khỏi vị trí bình thường, cấu trúc này có thể chèn ép các rễ thần kinh và gây đau lan xuống chân.

Ngoài ra, NHS, MedlinePlus và Cleveland Clinic còn đề cập một số nguyên nhân khác có thể gây ra bệnh lý này:

Nguyên nhân

Diễn giải

Thoát vị đĩa đệm

Một phần đĩa đệm lồi ra hoặc thoát vị, gây chèn ép rễ thần kinh.

Hẹp ống sống

Ống sống - nơi các dây thần kinh đi qua  bị thu hẹp, làm tăng nguy cơ chèn ép thần kinh.

Trượt đốt sống

Một đốt sống trượt lệch khỏi vị trí bình thường, có thể gây áp lực lên các cấu trúc thần kinh.

Thoái hóa đĩa đệm, thoái hóa khớp cột sống

Quá trình hao mòn theo tuổi tác có thể làm thay đổi cấu trúc cột sống và ảnh hưởng đến rễ thần kinh.

Hội chứng cơ hình lê

Cơ hình lê ở vùng mông nằm gần dây thần kinh tọa. Những bất thường tại cơ này có thể gây kích thích dây thần kinh.

Chấn thương, mang thai hoặc khối u (hiếm gặp)

Có thể gây áp lực lên dây thần kinh hoặc các cấu trúc xung quanh, cần được bác sĩ đánh giá.

Bên cạnh các nguyên nhân trực tiếp, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc đau thần kinh tọa. Cleveland Clinic đề cập đến tuổi tác, thừa cân, cơ vùng lõi (bụng và lưng) yếu, công việc thường xuyên mang vác nặng hoặc ngồi lâu, tư thế không phù hợp, đái tháo đường type 2, ít vận động và hút thuốc.

Đặc biệt, người làm việc văn phòng nên chú ý thay đổi tư thế và vận động giữa giờ để hạn chế tình trạng ngồi liên tục trong thời gian dài. Bạn có thể tìm hiểu thêm về tình trạng đau lưng do ngồi nhiều để biết cách điều chỉnh thói quen sinh hoạt phù hợp.

Triệu chứng nhận biết đau thần kinh tọa

Đau thần kinh tọa thường có biểu hiện khá đặc trưng là cơn đau lan từ vùng mông xuống mặt sau đùi, cẳng chân và đôi khi đến tận bàn chân. Theo NHS và MedlinePlus, người bệnh có thể gặp những triệu chứng sau:

  • Đau lan xuống một bên chân: Cơn đau thường xuất hiện ở vùng mông và mặt sau đùi, sau đó lan xuống cẳng chân, bàn chân hoặc các ngón chân.
  • Đau nhói hoặc nóng rát: Người bệnh có thể cảm thấy đau buốt, bỏng rát hoặc như có luồng điện chạy dọc chân.
  • Tê bì và châm chích: Cảm giác kiến bò, tê ở bắp chân, bàn chân hoặc các ngón chân có thể xuất hiện cùng cơn đau.
  • Yếu cơ chân: Một số người gặp khó khăn khi nhấc bàn chân, bước đi hoặc giữ thăng bằng.
  • Đau tăng khi thay đổi tư thế: Cơn đau có thể nặng hơn khi ngồi lâu, đứng lâu, ho, hắt hơi, rặn hoặc ngả người ra sau.

NHS lưu ý rằng người bị đau thần kinh tọa có thể đồng thời bị đau lưng, nhưng mức độ đau ở chân thường rõ rệt hơn. Ngược lại, đau lưng đơn thuần không đủ để xác định một người đang mắc đau thần kinh tọa.

Đau thần kinh tọa gây khó chịu khi đứng lên ngồi xuống
Đau thần kinh tọa gây khó chịu khi đứng lên ngồi xuống

Cách tự chăm sóc khi bị đau thần kinh tọa

Khi cơn đau ở mức độ nhẹ đến vừa và không xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, điều quan trọng là duy trì vận động phù hợp thay vì nằm bất động trong thời gian dài.

MedlinePlus không khuyến nghị người bệnh nằm nghỉ trên giường kéo dài. Trong một hoặc hai ngày đầu, bạn có thể giảm bớt hoạt động gây đau, sau đó từ từ quay lại các sinh hoạt thường ngày khi cơ thể thích nghi.

Một số cách chăm sóc có thể áp dụng gồm:

  • Duy trì sinh hoạt phù hợp: NHS khuyên người bệnh tránh ngồi hoặc nằm quá lâu. Dù một số cử động có thể gây khó chịu, việc vận động trong giới hạn chịu đựng thường có lợi hơn so với bất động kéo dài.
  • Chườm lạnh hoặc chườm ấm: MedlinePlus gợi ý chườm lạnh trong 48–72 giờ đầu, sau đó có thể chuyển sang chườm ấm. Cleveland Clinic khuyên mỗi lần chườm khoảng 20 phút. Bạn nên lót khăn giữa túi chườm và da để hạn chế nguy cơ bỏng lạnh hoặc bỏng nhiệt.
  • Thận trọng khi sử dụng thuốc giảm đau: Người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thuốc. NHS cho biết paracetamol thường ít có hiệu quả với đau thần kinh tọa, trong khi lợi ích của thuốc kháng viêm không steroid như ibuprofen vẫn chưa rõ ràng. Hướng dẫn NICE NG59 cũng lưu ý nhóm thuốc này có thể gây tác dụng phụ và bằng chứng về lợi ích đối với đau thần kinh tọa còn hạn chế.
  • Hạn chế mang vác nặng và xoay vặn lưng: MedlinePlus khuyên tránh những động tác này trong khoảng 6 tuần kể từ khi bắt đầu đau để hạn chế làm tình trạng nặng thêm.

Nếu cơn đau không thuyên giảm, ngày càng nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt, người bệnh nên đi khám để được xác định nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp.

Vận động thế nào khi bị đau thần kinh tọa?

Vận động phù hợp là một phần quan trọng trong quá trình phục hồi khi bị đau thần kinh tọa. NHS khuyến khích người bệnh bắt đầu cử động nhẹ nhàng càng sớm càng tốt, đồng thời duy trì các bài tập và động tác kéo giãn phù hợp với khả năng.

MedlinePlus cũng gợi ý người bệnh có thể bắt đầu với những bài tập nhẹ dành cho lưng. Sau khoảng 2 - 3 tuần, tùy tình trạng phục hồi, người bệnh có thể quay lại các hoạt động tập luyện nhằm tăng cường sức mạnh cơ vùng lõi và cải thiện độ linh hoạt của cột sống.

Bên cạnh đó, hướng dẫn NICE NG59 khuyến nghị cân nhắc các chương trình tập luyện được điều chỉnh theo nhu cầu và khả năng của từng người. Những liệu pháp bằng tay như xoa bóp hoặc nắn chỉnh chỉ nên được cân nhắc kết hợp với chương trình tập luyện, thay vì áp dụng riêng lẻ.

Tùy theo nguyên nhân gây đau và mức độ triệu chứng, người bệnh có thể tham khảo một số hình thức vận động sau:

  • Đi bộ chậm: Bắt đầu với quãng đường ngắn, chia thành nhiều lần trong ngày. Khi cảm thấy dễ chịu hơn, bạn có thể tăng dần thời gian và quãng đường.
  • Điều chỉnh tư thế khi vận động: Với người bị hẹp ống sống, OrthoInfo (Viện Hàn lâm Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ – AAOS) ghi nhận một số người cảm thấy dễ chịu hơn khi hơi cúi người về trước hoặc ngồi. Đạp xe tại chỗ cũng có thể phù hợp với một số trường hợp, trong khi đi bộ đường dài lại khiến cơn đau tăng lên.
  • Tập luyện theo hướng dẫn chuyên môn: Người bị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm nên được bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu hướng dẫn bài tập phù hợp với tình trạng cột sống.
  • Theo dõi phản ứng của cơ thể: Nếu một động tác khiến cơn đau lan xuống chân nhiều hơn hoặc tình trạng tê yếu tăng lên, bạn nên dừng tập và trao đổi với nhân viên y tế.

Về lâu dài, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhấn mạnh rằng vận động ở bất kỳ mức nào cũng tốt hơn không vận động. Sau khi tình trạng đau ổn định, bạn có thể tham khảo thêm bài viết về việc nên nên vận động bao nhiêu phút mỗi tuần để xây dựng mục tiêu phù hợp.

Đi bộ chậm là cách vận động nhẹ nhàng nhiều người bị đau thần kinh tọa có thể bắt đầu
Đi bộ chậm là cách vận động nhẹ nhàng nhiều người bị đau thần kinh tọa có thể bắt đầu

Khi nào cần đi khám và dấu hiệu đau thần kinh tọa cần cấp cứu?

Không phải mọi trường hợp đau thần kinh tọa đều cần cấp cứu. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan nếu cơn đau kéo dài, có dấu hiệu ngày càng nghiêm trọng hoặc xuất hiện những bất thường liên quan đến chức năng thần kinh.

Bạn có thể tham khảo hướng xử trí dưới đây để áp dụng cho từng trường hợp cụ thể:

Tình trạng

Hướng xử trí

Đau không cải thiện sau vài tuần tự chăm sóc, đau nặng dần hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày

Đặt lịch khám bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp hoặc thần kinh

Đau lan xuống dưới đầu gối, kéo dài hơn 4 tuần, nghiêm trọng hơn những lần trước, khiến bạn thức giấc ban đêm hoặc kèm sụt cân không rõ nguyên nhân

Liên hệ bác sĩ sớm để được thăm khám

Đau lưng kèm sốt không rõ nguyên nhân, xuất hiện sau té ngã hoặc va đập mạnh, vùng lưng sưng đỏ, tiểu buốt hoặc tiểu ra máu 

Đi khám ngay trong ngày

Xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ hội chứng chùm đuôi ngựa

Gọi 115 hoặc đến khoa cấp cứu ngay

Dấu hiệu cấp cứu: Hội chứng chùm đuôi ngựa

Hội chứng chùm đuôi ngựa là tình trạng nghiêm trọng xảy ra khi các dây thần kinh ở phần cuối tủy sống bị chèn ép. Nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh có nguy cơ gặp tổn thương thần kinh lâu dài.

Theo NHS, những dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt chú ý gồm:

  • Đau thần kinh tọa ở cả hai chân.
  • Yếu hoặc tê nặng ở hai chân, hoặc tình trạng yếu và tê tăng dần.
  • Tê quanh bộ phận sinh dục, mặt trong đùi hoặc vùng hậu môn, còn gọi là tê vùng yên ngựa.
  • Khó bắt đầu đi tiểu, không thể đi tiểu hoặc mất kiểm soát tiểu tiện khác với bình thường.
  • Không cảm nhận được nhu cầu đại tiện hoặc mất kiểm soát đại tiện khác với bình thường.

Khi xuất hiện một trong những dấu hiệu trên, người bệnh cần gọi 115 hoặc đến khoa cấp cứu ngay. NHS khuyến cáo không tự lái xe đến bệnh viện, bạn nên nhờ người thân hỗ trợ di chuyển và mang theo danh sách các loại thuốc đang sử dụng.

Cách phòng ngừa đau thần kinh tọa tái phát trong sinh hoạt hằng ngày

Đau thần kinh tọa có thể tái phát, đặc biệt khi người bệnh tiếp tục duy trì những thói quen làm tăng áp lực lên cột sống. Vì vậy, bên cạnh việc điều trị và phục hồi, xây dựng lối sống khoa học cũng góp phần hạn chế nguy cơ tái phát.

NHS gợi ý một số thói quen hữu ích sau:

  • Duy trì vận động thường xuyên: Tập luyện đều đặn giúp cải thiện sức mạnh cơ bắp và khả năng vận động của cơ thể.
  • Nâng vật nặng đúng cách: Khi cần nâng đồ vật, hãy giữ lưng ở tư thế phù hợp, hạn chế cúi gập hoặc xoay vặn đột ngột.
  • Điều chỉnh tư thế sinh hoạt: Giữ tư thế phù hợp khi ngồi và đứng, đồng thời bố trí góc làm việc thuận tiện để tránh tạo áp lực kéo dài lên vùng lưng. Bạn có thể tham khảo thêm hướng dẫn về tư thế ngồi làm việc đúng.
  • Kiểm soát cân nặng: Nếu đang thừa cân, giảm cân hợp lý có thể giúp hạn chế áp lực lên cột sống.
  • Không hút thuốc: Hút thuốc là một trong những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ đau thần kinh tọa.

Bên cạnh đó, MedlinePlus cho rằng duy trì cơ lưng và cơ bụng khỏe mạnh cũng góp phần hỗ trợ cột sống, từ đó giúp hạn chế nguy cơ gặp các vấn đề liên quan đến đau thần kinh tọa.

Đứng dậy đi lại, kéo giãn nhẹ giữa giờ giúp hạn chế ngồi quá lâu
Đứng dậy đi lại, kéo giãn nhẹ giữa giờ giúp hạn chế ngồi quá lâu

Gợi ý thiết bị hỗ trợ thư giãn và vận động tại nhà

Khi cơn đau đã ổn định và được bác sĩ cho phép tăng cường vận động, bạn có thể cân nhắc mua và sử dụng một số thiết bị tại nhà để duy trì thói quen tập luyện hoặc thư giãn;

  • Xe đạp tập tại nhà: Thiết bị cho phép người dùng vận động nhẹ nhàng trong tư thế ngồi. Bạn có thể bắt đầu với mức kháng lực thấp, thời gian ngắn và tăng dần khi cơ thể thích nghi. Tuy nhiên, người bị đau thần kinh tọa cần lựa chọn tư thế và cường độ phù hợp, tránh cố tập quá sức khi triệu chứng tăng lên.
  • Ghế massage: Ghế massage có thể hỗ trợ thư giãn cơ thể sau những giờ làm việc căng thẳng. Tuy nhiên, cần lưu ý, xoa bóp chỉ mang tính chất thư giãn, không thay thế bài tập phục hồi chức năng hoặc phương pháp điều trị y khoa. Người bệnh không nên sử dụng ghế massage khi đang đau cấp, tê yếu tăng dần hoặc chưa xác định được nguyên nhân gây đau.

Đối với người có bệnh nền như bệnh lý cột sống, tim mạch, loãng xương hoặc đái tháo đường, việc sử dụng thiết bị cần được cân nhắc và trao đổi trước với bác sĩ. Các thiết bị hỗ trợ tại nhà không có tác dụng chữa khỏi đau thần kinh tọa.

Câu hỏi thường gặp về đau thần kinh tọa

Đau thần kinh tọa có tự khỏi không?

Nhiều trường hợp đau thần kinh tọa có thể cải thiện dần trong vài tuần đến vài tháng mà không cần phẫu thuật. Tuy nhiên, tình trạng này vẫn có thể tái phát. Nếu cơn đau kéo dài, ngày càng nghiêm trọng hoặc kèm tê yếu, người bệnh nên đi khám để được đánh giá.

Có cần chụp MRI ngay khi bị đau thần kinh tọa không?

Không phải trường hợp nào cũng cần chụp MRI ngay khi xuất hiện đau thần kinh tọa. Theo hướng dẫn NICE NG59, bác sĩ không khuyến nghị chụp chiếu thường quy tại giai đoạn  ban đầu. Việc chụp MRI hoặc các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác được cân nhắc khi kết quả có khả năng thay đổi hướng xử trí hoặc điều trị.

Đeo đai lưng có giúp đỡ đau thần kinh tọa không?

Đai lưng không phải là phương pháp điều trị được khuyến nghị thường quy cho đau thần kinh tọa. NICE NG59 khuyến cáo không sử dụng đai lưng hoặc áo nịt cột sống để điều trị đau thắt lưng, dù có kèm đau thần kinh tọa hay không.

Dấu hiệu nào của đau thần kinh tọa cần đi cấp cứu?

Người bệnh cần đi cấp cứu nếu xuất hiện đau hoặc yếu tê ở cả hai chân, tê vùng yên ngựa quanh hậu môn và bộ phận sinh dục, khó tiểu, bí tiểu hoặc mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện. Đây có thể là dấu hiệu của hội chứng chùm đuôi ngựa. Khi nghi ngờ tình trạng này, hãy gọi 115 hoặc đến khoa cấp cứu ngay.

Kết luận

Đau thần kinh tọa thường là biểu hiện của vấn đề cột sống như thoát vị đĩa đệm hay hẹp ống sống. Phần lớn trường hợp người mắc bệnh sẽ cải thiện dần nhờ vận động nhẹ nhàng và tránh nằm bất động, tuy nhiên nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường, cơn đau không suy giảm, nghi ngờ hội chứng chùm đuôi ngựa cần gọi cấp cứu hoặc thăm khám ngay. Để được tư vấn thiết bị hỗ trợ vận động, thư giãn tại nhà, hãy ghé showroom Toshiko gần nhất hoặc gọi hotline 0981.580.000.

Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

  1. NHS - Sciatica
  2. NICE – Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59) – Recommendations 2020 (lần rà soát gần nhất) 
  3. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine)
  4. Cleveland Clinic – Sciatica
  5. OrthoInfo – American Academy of Orthopaedic Surgeons – Lumbar Spinal Stenosis
  6. World Health Organization – Physical activity – Fact sheet

Sản phẩm Toshiko liên quan

-24% Trả góp 0%
Ghế massage 4D Toshiko T9

Ghế massage 4D Toshiko T9

  • Con lăn 4D
  • Scan Body Ai
  • Dò tìm huyệt đạo

18.990.000đ 24.990.000đ

4 (68) Đã bán 19,5k

Xem tất cả ghế massage Toshiko

A
AdminTác giả bài viết

Hỏi đáp

Bạn có câu hỏi? Chúng tôi sẽ trả lời lại trong 1h, các câu hỏi sau 22h – 8h sẽ được trả lời vào sáng hôm sau.

Có thể bạn quan tâm

Chat Zalo Chat Messenger

Tư vấn miễn phí

Để lại số điện thoại, Toshiko gọi lại ngay

Hoặc gọi trực tiếp 0981 580 000 (08:00 – 22:00).