Khởi động trước khi tập thể dục và thả lỏng sau tập là hai bước tuy ngắn nhưng lại mang ý nghĩa quan trọng và thường bị bỏ qua. Đặc biệt khi bạn tự rèn luyện tại nhà với máy chạy bộ hoặc xe đạp tập, bước này giúp bạn chuẩn bị thể lực tốt nhất trước và sau tập. Dựa trên hướng dẫn từ Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) và Mayo Clinic, bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nắm rõ thời lượng thực hiện, các động tác phù hợp cho từng bộ môn, nguyên tắc giãn cơ đúng thời điểm và những dấu hiệu cảnh báo cần dừng tập ngay.
Khởi động là gì và vì sao cần thực hiện trước khi tập?
Khởi động là quá trình thực hiện chính bài tập bạn dự định tập nhưng ở nhịp độ chậm, cường độ thấp rồi tăng tiến từ từ. Theo Mayo Clinic (2023), hình thức này được gọi là khởi động động (dynamic warm-up), nên tiến hành ngay trước buổi tập và bắt đầu từ các nhóm cơ lớn như cơ đùi sau. Một phần khởi động đạt chuẩn có thể khiến cơ thể đổ mồ hôi nhẹ nhưng tuyệt đối không làm người tập cảm thấy mệt.
Mục tiêu cốt lõi của bước này là giúp hệ tim mạch và cơ khớp chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang trạng thái vận động một cách êm ái, thay vì đột ngột chạy nhanh hay đạp nặng ngay từ những phút đầu “nhập cuộc”.

Khởi động bao lâu là đủ?
Theo hướng dẫn Warm Up, Cool Down của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), người tập nên dành từ 5 - 10 phút để làm nóng cơ thể; trong đó cường độ buổi tập chính càng cao thì thời gian khởi động càng nên kéo dài. Mayo Clinic đưa ra một số ví dụ thực tế để bạn có thể tham khảo và áp dụng:
- Trước khi đi bộ nhanh: Đi bộ chậm trong 5 - 10 phút.
- Trước khi chạy bộ: Đi bộ nhanh từ 5 - 10 phút.
- Trước khi bơi lội: Bơi chậm rồi tăng dần tốc độ qua từng lượt.
Cách khởi động và thả lỏng theo từng kiểu tập tại nhà
Để dễ dàng áp dụng cho lịch tập hằng ngày, bạn có thể tham khảo bảng phân bổ thời gian và cách khởi động trước khi tập thể dục và thả lỏng sau tập dưới đây:
|
Kiểu tập |
Khởi động (5 - 10 phút) |
Thả lỏng (5 - 10 phút) |
|
Đi bộ nhanh trên máy chạy bộ |
Đi bộ chậm, tăng tốc dần |
Giảm dần về đi bộ chậm |
|
Chạy trên máy chạy bộ |
Đi bộ nhanh, sau đó chạy nhẹ |
Chạy chậm rồi đi bộ |
|
Đạp xe tập |
Đạp kháng lực ở mức nhẹ nhất, vòng đạp chậm |
Giảm kháng lực, đạp chậm dần |
|
Bài tập sức mạnh (tạ, dây kháng lực) |
Vận động toàn thân nhẹ nhàng, ví dụ: đi bộ trên máy, chống đẩy quỳ gối |
Đi bộ nhẹ kết hợp giãn cơ |
Gợi ý bài khởi động 8 phút cho người tập tại nhà
Chuỗi động tác dưới đây được sắp xếp theo nguyên tắc "bắt đầu chậm, tăng dần" của AHA và Mayo Clinic để bạn tham khảo. Bạn có thể linh hoạt điều chỉnh theo thể lực cá nhân:
- Phút 0 - 2: Đi bộ tại chỗ hoặc đi bộ chậm trên máy chạy bộ, chú ý giữ nhịp thở đều.
- Phút 2 - 4: Thực hiện động tác nâng gối thấp kết hợp đánh tay nhịp nhàng, xen kẽ xoay khớp vai về phía trước và phía sau để làm nóng các khớp.
- Phút 4 - 6: Chuyển sang đi bộ nhanh hơn trên máy hoặc đạp xe ở mức kháng lực nhẹ, sau đó tăng tốc độ từ từ.
- Phút 6 - 8: Thực hiện chính bài tập dự kiến với cường độ bằng khoảng một nửa cường độ mục tiêu, sau đó mới chính thức bước vào bài tập chính.
>>> Xem thêm: Bài tập khởi động đơn giản khi đạp xe thể dục

Thả lỏng sau tập: Vì sao không nên dừng đột ngột?
Thả lỏng (cool-down) là việc tiếp tục duy trì hoạt động ở tốc độ chậm hơn và cường độ thấp hơn ngay khi kết thúc phần tập chính. Theo AHA, việc giảm tốc độ đi bộ trong khoảng 5 - 10 phút cuối buổi giúp nhịp tim hạ xuống một cách ổn định thay vì thay đổi đột ngột. Tương tự, Mayo Clinic cho biết thời gian thả lỏng nên kéo dài từ 5 phút trở lên, và bước này đặc biệt quan trọng đối với những người tập sức bền như chạy marathon. Bước này giúp ổn định nhịp thở và tim mạch, đồng thời giúp ổn định thân nhiệt dần sau khi tập cường độ cao.

Giãn cơ nên thực hiện lúc nào và giữ trong bao lâu?
Theo Mayo Clinic, thời điểm lý tưởng để thực hiện giãn cơ là sau khi đã hoàn tất phần khởi động (giãn cơ động) hoặc sau phần thả lỏng (giãn cơ tĩnh), tức là lúc các nhóm cơ đã được làm ấm. Khi thực hiện, AHA hướng dẫn bạn tuân thủ 4 nguyên tắc chính sau:
- Duy trì mỗi tư thế giãn cơ trong khoảng 10 - 30 giây.
- Cảm nhận độ căng rõ rệt ở vùng cơ nhưng không hề xuất hiện cảm giác đau.
- Giữ tư thế tĩnh ổn định, không nhún nảy.
- Thở ra nhẹ nhàng khi bước vào động tác và hít vào đều đặn trong lúc giữ tư thế.
Mayo Clinic cũng lưu ý rằng dù giãn cơ giúp cải thiện độ linh hoạt và biên độ vận động của khớp, tuy nhiên các nghiên cứu hiện tại chưa chứng minh nhất quán rằng việc này giúp phòng ngừa hoàn toàn đau cơ hay chấn thương. Vì vậy, bạn nên xem giãn cơ là bước bổ trợ chứ không thể thay thế cho giai đoạn khởi động
>>> Xem thêm: Tổng hợp các bài tập giãn cơ

Những sai lầm thường gặp khi tập luyện tại nhà
Để buổi tập đạt hiệu quả và hạn chế rủi ro, bạn nên tránh 5 thói quen sau:
- Bỏ qua bước khởi động vì vội vàng: Nếu quỹ thời gian hạn hẹp, bạn nên rút ngắn phần tập chính vài phút thay vì cắt bỏ hoàn toàn giai đoạn làm nóng cơ thể.
- Giãn cơ tĩnh quá lâu khi cơ còn lạnh: Việc kéo giãn sâu khi chưa làm ấm dễ gây khó chịu cho cơ và khớp. Chú ý, hãy luôn để bước này sau phần khởi động hoặc thả lỏng.
- Khởi động quá sức: Như Mayo Clinic đã nhấn mạnh, khởi động chỉ nhằm “đánh thức” cơ thể, không nên tập quá mạnh và khiến bạn thấm mệt trước khi vào bài chính.
- Dừng máy chạy bộ đột ngột ở tốc độ cao: Hãy luôn giảm tốc độ từ từ để cơ thể thích nghi dần rồi mới bước xuống băng tải.
- Khởi động mùa lạnh giống hệt mùa nóng: Khi nhiệt độ xuống thấp, cơ thể cần nhiều thời gian làm ấm hơn nên có thể kéo dài hơn 5 - 10 phút để khởi động khi tập thể dục mùa lạnh.
Khi nào cần dừng tập ngay lập tức?
Trong suốt quá trình khởi động, tập chính hay thả lỏng, bạn cần dừng vận động và tìm kiếm sự trợ giúp y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo tim mạch như:
- Xuất hiện cảm giác khó chịu ở giữa ngực kéo dài vài phút hoặc tái diễn
- Cơn đau lan sang cánh tay, lưng, cổ hoặc hàm
- Khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, choáng váng, tim đập nhanh hoặc loạn nhịp.
- Hãy gọi cấp cứu 115 ngay nếu các triệu chứng diễn biến nặng hoặc kéo dài.
Ngoài ra, những người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh lý xương khớp hoặc người mới bắt đầu vận động,.... nên tham khảo ý kiến bác sĩ và chuyên gia thể hình trước khi xây dựng lịch tập luyện.
Gợi ý thiết bị hỗ trợ tập luyện, giãn cơ tại nhà
Việc sở hữu thiết bị phù hợp giúp bạn dễ dàng kiểm soát tốc độ và phân chia rạch ròi các giai đoạn khởi động - tập luyện - thả lỏng ngay tại nhà. Tham khảo ngay các thiết bị sau:
- Máy chạy bộ Toshiko: Thuận tiện điều chỉnh tốc độ chậm để khởi động và thả lỏng bằng cách đi bộ nhẹ trước và sau mỗi buổi chạy.
- Xe đạp tập Toshiko: Cho phép tùy chỉnh mức kháng lực từ nhẹ đến nặng, giúp chuyển nhịp êm ái giữa các giai đoạn tập.
- Ghế massage Toshiko: Được nhiều người dùng lựa chọn để hỗ trợ thư giãn cơ bắp sau giờ vận động, lao động nặng.
Câu hỏi thường gặp về khởi động và giãn cơ
Khởi động có cần thiết khi chỉ đi bộ không?
Có. Khởi động rất cần thiết trước các bài đi bộ nhanh đi bộ đường dài, leo dốc,.... Bài tập này có cách thực hiện rất đơn giản, bạn chỉ cần đi bộ chậm trong khoảng 5 - 10 phút để làm ấm các cơ và khớp, giúp cơ thể làm quen dần với cường độ bài tập chính.
Giãn cơ trước khi chạy có tốt không?
Có. Nhưng chỉ nên giãn cơ động trước khi chạy và tránh giãn cơ tĩnh - giữ nguyên 1 tư thế kéo căng quá lâu.
Thả lỏng bao lâu là đủ?
Thông thường, thời gian thả lỏng chỉ nên kéo dài từ 5 - 15 phút để giảm căng thẳng hoặc giãn cơ sau tập. AHA gợi ý giảm tốc độ 5 - 10 phút, trong khi Mayo Clinic nói khoảng 5 phút hoặc hơn là đủ.
Mỗi tuần nên tập bao nhiêu là đủ?
WHO khuyến nghị người trưởng thành nên tập khoảng 150 - 300 phút với cường độ vừa (75 - 150 phút với cường độ mạnh) mỗi tuần, kết hợp với tập sức mạnh ít nhất từ 2 ngày/tuần để duy trì và nâng cao sức khỏe.
Kết luận
Duy trì thói quen khởi động trước khi tập thể dục và thả lỏng sau tập là thói quen tốt mà bạn hay bất kỳ ai cũng cần lưu ý. Trong đó, khởi động giúp làm ấm và kích thích các cơ và khớp trước mỗi buổi tập, còn giãn cơ giúp cải thiện độ linh hoạt và biên độ vận động của cơ và khớp. Hãy dành ra thời gian phù hợp cho các bước này nếu bạn muốn chạy bộ, đạp xe với hiệu suất. Liên hệ ngay với Toshiko để được tư vấn chi tiết các mẫu máy tập chạy bộ, xe đạp tập thể dục lý tưởng.
Tài liệu tham khảo
Sản phẩm Toshiko liên quan





